İŞLEVSELCİLİK BAĞLAMINDA ÂŞIK VEYSEL'İN TÜRKÜLERİ VE MÜZİKAL ANALİZLERİ

Authors : Pelin Demirçe Altıntaş

Pages : 632-665

View : 26 | Download : 35

Publication Date : 2025-09-30

Article Type : Other Papers

Abstract :ÖZ Yaşadığı dönemin en önemli halk ozanlarından biri olan Âşık Veysel, sadece bir ozan değil, aynı zamanda derin bir duygusal dünyanın ve toplumsal bilincin de aynasıdır. Yaşamının her anını türkülerine yansıtarak bizlere eşsiz bir miras bırakmıştır. Türkülerinde; yaşamı boyunca kendi başına gelen ya da toplumu ilgilendiren konuları işleyen Veysel özellikle, aşk, fedakârlık, saygı, doğa ve tanrı gibi konuların yanında toplumsal ve kültürel değerlerin de yer aldığı pek çok evrensel konuya değinmektedir. Çalışmada bu türkülerin müzikal incelemelerinin yanı sıra işlevsel açıdan değerlendirilmesi de amaçlanmıştır. Evrenini TRT Repertuvarında bulunan Veysel’in türkülerinin oluşturduğu çalışmanın örneklemini; en çok icra edildiği düşünülen on türkü oluşturmaktadır. Doküman analizi yönteminin kullanıldığı çalışmada, türkülerin içeriklerinin yorumlanması için betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca türkülerin form yapılarının incelemesi için de Form-Biçim analizi kullanılmıştır. Çalışma; türkülerin, müziğin işlevsel yapısını çözümlemede kullanılması ve bulguların bilim camiasıyla paylaşılması açısından önemlidir. Seçilen türküler söylenme amacına göre hem William Bascom’un folklorun dört işlevi açısından hem de müzikal olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak; Âşık Veysel’in kendisinin ve toplumun yaşadığı duyguları, toplumsal değerleri geçmişini ve kimliğini türküleriyle ifade ettiği ve bu şekilde aynı zamanda toplumun ortak hafızasını ve kültürel bağlarını koruyup türkülerin aracılığıyla toplum üyeleri arasında birliği sağladığı, hatırlanması ve unutulmaması gereken önemli toplumsal değerleri, bilgileri, yeni nesillere türküleri aracılığıyla ilettiği saptanmıştır. Dolayısıyla Âşık Veysel’in türkülerinin Bascom’un folklorun dört işlevi bakımından değerlendirilebileceği görülmüştür. Veysel’in türkülerini yakarken özellikle lirik bir söylemi ve Hüseyni makamı özelliği gösteren ezgi dizisini, 2/4 ve 4/4 usulleri kullanarak dinleyicilerin daha kolay eşlik edebileceği ve akılda kalabileceği usul yapılarını tercih ettiği saptanmıştır. Ses genişliği açısından ise; 8 ses aralığını kullanmayı tercih ettiği saptanmıştır.
Keywords : William Bascom, İşlevselcilik, Türk halk müziği, Âşıklık geleneği, Âşık Veysel

ORIGINAL ARTICLE URL