MEVLÂNÂ`NIN ESERLERİNDE MÛSİKÎ ALETLERİ VE METAFORİK KULLANIMLARI

Authors : Mustafa Yıldırım, Murat Ak

Pages : 3249-3283

Doi:10.51576/ymd.1808669

View : 183 | Download : 487

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı döneminde Türk mûsikîsine önemli katkıları olan birçok bestekâr ve nazariyatçı yetiştiren Mevlevî tarikatının mûsikî felsefesi Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’ye dayanır. Ailesiyle birlikte Horasan\\\'ın Belh şehrinden gelerek Konya\\\'ya yerleşen Mevlânâ, camilerde vaaz vermeye başlamıştır. Şems-i Tebrîzî ile tanıştıktan sonra vaaz vermeyi bırakan Mevlânâ, Şems’in şehirden ayrılmasından sonra tamamen semâya yönelmiştir. Mevlânâ semâ sırasında ilahi aşkın hazzını yaşar. Ona göre semâda bu hazzı sağlayan en önemli unsur mûsikîdir. Eserlerinden öğrendiğimize göre Mevlânâ mûsikîsiz semâ yapmaz. Mûsikî icrası kötü ise bundan yakınır ve semâya ya hiç başlamaz ya da devam ediyorsa keser. Bazen icracıya mûsikî aletinin nasıl çalınması gerektiği konusunda tavsiyelerde bulunur. İcra esnasında bir yanlış varsa uyarılarda bulunduğu da görülür. Mevlânâ’nın bu mûsikî bilgisini nasıl ve ne zaman öğrendiği tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte eserlerinde yer alan, mûsikî ve mûsikî aletlerine ilişkin atıflardan, tarihi verilerden mûsikîyi çok iyi bildiği anlaşılmaktadır. Mevlânâ’nın eserlerinde mûsikî aletlerine metaforik anlamlar yüklediği görülmektedir. Mevlânâ’nın eserlerinde yer alan mûsikî aletlerini tespit etmeyi ve bu mûsikî aletlerine yüklenen metaforik anlamları inceleyen bu çalışmanın önemli bulgularından biri de Mevlânâ’nın rebâb, ney, çeng, tef ve zurna çalabilmesidir.
Keywords : Mevlânâ, mûsikî, semâ, mûsikî aletleri, metafor.

ORIGINAL ARTICLE URL