THOMAS JEFFERSON’IN AYDINLANMA DÜŞÜNCESİ VE CUMHURİYETÇİ SİYASETİ

Authors : Mümin Köktaş

Pages : 31-67

Doi:10.33171/dtcfjournal.2025.65.1.2

View : 108 | Download : 53

Publication Date : 2025-06-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalenin amacı, Thomas Jefferson’ın (1743-1826) Aydınlanma düşüncesi ile cumhuriyetçi siyaset anlayışını incelemektir. Makalede Jefferson’ın düşüncelerini incelerken hem tarihsel hem de felsefi bir yaklaşım benimsenmiştir. Jefferson, Aydınlanma düşüncesinin Amerika’daki en güçlü temsilcilerinden biri olarak kabul edilir. Bu nedenle, Jefferson’ın Aydınlanma düşüncesi içerisindeki konumu, onu nasıl anladığı ve değerlendirdiği, Aydınlanma düşüncesini Amerika’da nasıl konumlandırdığı araştırılmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda, Jefferson’ın din-devlet ilişkisini nasıl anladığı, bilimsel ilerlemeye olan yaklaşımı ve eğitim reformları Aydınlanma düşüncesi ile bağlantılı olarak analiz edilmiştir. Jefferson’ın eğitim konusundaki tasavvurları, halkın kendi kendini yönetme yetisinin güçlendirilmesi amacını taşımaktadır. Jefferson, dinin bireysel bir alan olduğunu savunmuş ve devletin herhangi bir yaklaşıma göre inşa edilmeden dini özgürlüğün sağlanması gerektiğini belirtmiştir. Ardından, Jefferson, halkın egemenliğini, kendi kendini yönetmenin insanın doğal hakkı olduğunu, yönetilenlerin rızasını ve katılımını cumhuriyetçilik anlayışının merkezine koyduğu için onun cumhuriyetçi siyaset anlayışı, bunun Aydınlanma düşüncesi ile nasıl bir etkileşimde bulunduğu analiz edilmeye çalışılmıştır. Jefferson’ın özgürlük, eşitlik ve doğal haklar kavramlarına dayanan siyasal ve felsefi düşüncesi, Aydınlanma hareketinin temel ilkelerinden etkilenmiştir ve onun bu yönünün Amerikan siyasi kültürüne yaptığı en önemli katkılardan biri olduğu değerlendirilmektedir. Bunları tamamlaması amacıyla, Jefferson’ın bazı pratik siyaset uygulamalarına ve başkanlık icraatlarına bakılmış, böylece Aydınlanma ve cumhuriyetçi düşüncesinin pratik sorunlarda ve uygulama alanlarında etkili olup olmadığı değerlendirilmiştir. Jefferson’ın özellikle kölelik konusundaki tutumunun, Aydınlanma ve cumhuriyetçilik ilkeleriyle çelişkisi gösterilmeye çalışılmıştır. Jefferson her ne kadar köleliğe karşı eleştirilerde bulunsa da köle sahibi olması ve köleliği devam ettiren politikaları, onun Aydınlanma değerleriyle uyumsuzluğunu ortaya koymaktadır. Özet olarak, makalede Jefferson’ın Aydınlanma ve cumhuriyet kavramların ve düşüncesi makalede değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Keywords : Thomas Jefferson, Amerikan Aydınlanması, 18. yüzyıl, Cumhuriyetçilik

ORIGINAL ARTICLE URL