TDK Türkçe Sözlük’ün son baskısındaki giyim-kuşam ve süslenme kültürüyle i̇lgili Fransızca alıntı sözcükler üzerine bir değerlendirme

Authors : İrem Topuz, Ayşe Melek Özyetgin

Pages : 15-24

View : 111 | Download : 125

Publication Date : 2025-07-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Türkçede Fransızca tesiri, Tanzimat Fermanı sonrası dalga dalga yayılan batılılaşma yönelimiyle beraber hızla artmıştır. Daha çok yazılı dil aracılığıyla dilimize giriş yapan Fransızca alıntı sözcükler bilim, sanat, edebiyat, gündelik yaşam araçları, giyim-kuşam vb. gibi konularda yoğunluk kazanmıştır. Fransızcanın adeta ikinci dil gibi yayıldığı Osmanlı toprakları, 19. yüzyılda dikkate değer bir Fransız rüzgârının tesiri altına girmiştir. Fransız vatandaşı gibi konuşabilmek, giyinip kuşanabilmek oldukça önemli bir özellik hâlini almıştır. Bunda Fransa’ya gönderilen elçilerin ve öğrencilerin, yapılan tercüme çalışmalarının etkisi öne çıkmaktadır. Bilhassa öğrenciler yurda döndükten sonra Fransız giyim tarzını benimseyerek halka bir nevi bu yeni kıyafetlerin tanıtımını yapmışlardır. O dönemin edebî eserlerinde de bu giyimi benimsemiş karakterler yer almıştır. Fransa’dan giyim-kuşam ve süslenmeye dair getirtilen kıyafet, kumaş vb. ürünler, Beyoğlu’nda vitrin kültürünün oluşması gibi ekonomik nedenlerle de Fransız giyim-kuşam ve süslenme kültürü yaygınlaşma imkânı kazanmıştır. Bu vesileyle Fransa’dan Türkçeye kıyafet, aksesuar ve kozmetik ürünü adları, terzilikte kullanılan malzeme ve yöntemlerin adları, giyim kuşamla ilişkili çeşitli gereçlerin adları giriş yapmıştır. 19. yüzyılda yoğun bir şekilde yapılan Fransızca sözcük alıntılaması, Cumhuriyet dönemine gelindiğinde zaman içerisinde İngilizcenin yaygınlık kazanmasıyla azalma göstermiştir. Fakat hâlâ günlük dilde kullanılan çok sayıda yerlileşmiş Fransızca kökenli giyim-kuşam ve süslenme kategorisinde sözcük yer almaktadır. Bu bildiride güncel Türkçenin yapı taşı Türk Dil Kurumu (TDK) Türkçe Sözlük’ün son baskısındaki (2023) giyim-kuşam ve süslenme kültürüyle ilgili Fransızca alıntı söz varlığı üzerine genel bir değerlendirme yapılacaktır. Sözlükte inceleyeceğimiz alanla ilgili 374 sözcük tespit edilmiştir. Giyim-Kuşam Kültürü, Süslenme Kültürü, Terzilik, Giyim Kuşam ve Süslenmeyle İlgili Diğer Sözcükler olmak üzere dört ana grupta ilgili alt gruplarıyla birlikte incelenecektir. Söz konusu alıntı sözcükler istatistiksel verileriyle sunularak Türk kültürü içerisindeki yaygın ve sınırlı kullanımları ile ilgili değerlendirmeleri yapılacaktır.
Keywords : TDK Türkçe Sözlük, söz varlığı, Fransızca, alıntı sözcük

ORIGINAL ARTICLE URL