Vânî Lakaplı Şahsiyetler ve Vânîzâde Ailesinden Bir Divan Şairi: Râşih Mehmed Said ve Divanı

Authors : Tolga Öntürk, Murat Öztürk

Pages : 457-476

Doi:10.53568/yyusbed.1678866

View : 73 | Download : 221

Publication Date : 2025-10-30

Article Type : Research Paper

Abstract :On sekizinci asırda yaşamış olan Vânîzâde Râşih, hünkâr hocalığı ve ordu vaizliği görevlerinde bulunmuş, pek çok fikrî ve siyasi tartışmanın odağında yer almış ve ulemanın en tanınmış isimlerinden Vânî Mehmed Efendi’nin soyundan gelmektedir. Vânî Mehmed Efendi, Edirne Vakası (1703) esnasında şeyhülislamlık makamında bulunan Feyzullah Efendi’nin de kayınpederidir. Vânî Mehmed Efendi’nin şöhretine nispetle çocukları ve torunları Vânîzâde lakabıyla anılagelmişlerdir. Vânî Mehmed Efendi Osmanlı devri Van’ında yetişen en önemli bilim-kültür adamlarından, Vânî sıfatıyla anılan diğer isimlere göre şöhreti en geniş, etkisi en derin isimlerden biridir. Bu makalede Vânî Mehmed Efendi’nin kısa hayat seyri, nesebinden gelen bazı isimler ve diğer Vânî sıfatlı şair-yazarlar hakkında kısa bilgiler verildikten sonra Vânî Mehmed Efendi’nin torunlarından Vânîzâde Râşih’in, biyografik kaynaklardan ve bilinen mesnevisi Ashab-ı Kehf’ten ve divanından elde edilen bilgilerden hareketle kısa hayat hikâyesine değinilmiştir. Ardından bugüne kadar üzerinde etraflı bir inceleme yapılmamış olan Divan’ı tanıtılmaya çalışılmıştır. Vânîzâde Râşih Divanı’nın el yazması nüshası ve özellikleri hakkında bilgi verilmiş, Divanı’nda yer alan kaside, mesnevi, gazel, musammat, kıta ve beyit gibi nazım biçimleri sayı, şekil ve içerik bakımlarından tanıtılmış, Râşih’in şairliği hakkında bilgi aktarılmıştır. Elde edilen bilgi ve tespitlerden hareketle şairin on sekizinci yüzyıl Türk şiirindeki yerine dair değerlendirmeler yapılmış ve şiirlerine örnek olmak üzere farklı nazım şekillerinden bazı şiirleri transkribe edilmiştir.
Keywords : Divan şiiri, Râşih, Van, Vâni Mehmed Efendi, divan

ORIGINAL ARTICLE URL