Fars Şiirinde Geleneksel Algıdan Moderniteye Geçme Aşamaları

Authors : Soner İşimtekin

Pages : 86-104

Doi:10.53568/yyusbed.1667447

View : 104 | Download : 230

Publication Date : 2025-12-21

Article Type : Research Paper

Abstract :Bir toplumun tarihsel geçmişi ve yaşadığı sosyal olaylar şüphesiz ulus belleğini ve kimliğini oluşturan, hatta ‘geleneğin’ şekillenmesinde öncü rol oynayan önemli unsurlardır. Söz konusu unsurlar edebiyatının zaman içerisindeki seyri ve geçirdiği dönüşümlerle de yakından ilintilidir. Zira hayatın aynası kabul edilebilecek edebiyat o ulusun geçmişinin, gerek siyasal ve toplumsal gerek kültürel yaşanmışlıklarının yansımasıdır. Bu sebeple her ülkenin edebiyatı kendine özgü anlamsal kodlarla oluşmuş, kaynağını farklı alanlardan almış olsa da zaman içerisinde kendine has bir vizyon kazanmıştır. Eski monarşilerin üzerine inşa edilmiş İran medeniyeti de edebiyatını, yaşanan tarihsel olayların yanı sıra selef ulusların felsefesi, bilimi ve mitolojisiyle beslemiş ve geleneksel edebiyat algısını zenginleştirmiştir. Mevzubahis algının İran’da hüküm sürmüş devletlerin, İslamiyet’in ve tasavvufî anlayışın etkisiyle Fars edebiyatında bin yıl devam ettiği ve Tradisyonalist Ekol ile paralel bir görünüm sergilediği anlaşılmaktadır. XIX. yüzyılın sonları ve XX. yüzyılın başlarında ise Batı’daki siyasal değişimlerin ve ortaya çıkan edebi akımların Doğu toplumlarını etkilemesi sonucunda, İran’da Meşrutiyet hareketi ile birlikte şekillenen siyasal, toplumsal olaylar ve ekonomik alanda yaşanan çalkantılar da doğal olarak edebiyata yansımıştır. Fars şiirinde geleneksel algı karşısında modernite eğiliminin belirginlik kazandığı kırılma noktası meşrutiyet dönemidir; ancak incelendiğinde, bahsedilen eğilimdeki izleklerin modernizm akımının yansıması olarak değil, halkı bilinçlendirmek ve ülke sorunlarını dile getirilmek için kurgulandığı görülmektedir. Çalışmada, modernite düşüncesinin Fars şiirinin temeli sayılan gelenek algısı karşısında kat ettiği aşamalar, geçirdiği değişimler ve değişim gerekçeleri irdelenen üslup dönemlerinin öne çıkan şairlerine ait şiir örneklerine yer verilerek aktarılmaya çalışılmıştır.
Keywords : İran Edebiyatı, İran Meşrutiyeti, Gelenek, Modernite, Şiir

ORIGINAL ARTICLE URL