URARTU KRALLIĞI’NDA STRATEJİK BİR KAVŞAK NOKTASI: BEYAZ TAŞ KALE VE DONİ BARAJI

Authors : Dilara Demirtaş, Yenal Sürün

Pages : 227-241

Doi:10.53568/yyusbed.1679458

View : 205 | Download : 356

Publication Date : 2025-12-21

Article Type : Research Paper

Abstract :Urartu Krallığı, başta Van Gölü Havzası olmak üzere, Kuzeybatı İran ve Transkafkasya’nın bir bölümünü de kapsayan geniş bir coğrafyada hüküm sürmüştür. Urartu krallarının benimsediği yayılmacı politika, birbirinden uzak ancak birbirine bağlı bir yol ağının oluşumunu zorunlu kılmıştır. Bu nedenle, söz konusu yol güzergâhları üzerinde çeşitli kaleler ve yerleşim alanları inşa edilmiştir. Bu kalelerden bazıları, stratejik olarak korunma, gözetleme ve haberleşme amacıyla kullanılmıştır. Bu bağlamda Beyaz Taş Kalesi, Van Ovası ile İran’a (özellikle Urmiye ve Hoy bölgelerine) uzanan yol güzergâhlarının kavşak noktasında yer almaktadır. Kale, Tuşpa–Urmiye ve Tuşpa–Hoy yollarını birbirine bağlayan güzergâh üzerinde, yola hâkim bir konumdadır. Aynı zamanda batısında yer alan Yoncatepe yerleşimi için bir istasyon işlevi görmektedir. Urartu Krallığı’nın izlediği genişleme politikası, nüfus artışını da beraberinde getirmiştir. Bu artan nüfusun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla üretime dayalı bir ekonomi benimsenmiş ve hayvancılığa önem verilmiştir. Tarımsal faaliyetlerin sürdürülebilirliği için ise bağ, bahçe ve tarlaların sulanması ile içme suyu temini hedeflenmiş; bu doğrultuda sulama kanalları inşa edilmiştir. Beyaz Taş Kalesi’nin yakınında yer alan Doni Barajı, Van Ovası’nın güneydoğu kesimi ile Gürpınar Ovası’nın sulanmasında kilit bir rol üstlenmiştir. Rusa Barajı’ndan gelen suların dağıtımı, Doni Barajı aracılığıyla gerçekleştirilmiş; bu sular, Doni üzerinden güneye doğru Gürpınar Ovası’na, batıya doğru ise Van Ovası’na yönlendirilmiştir. Dolayısıyla Doni Barajı, Urartu sulama sistemleri içerisinde önemli bir dağıtım noktası konumundadır. Beyaz Taş Kalesi ile Doni Barajı, Urartu Krallığı döneminden itibaren oluşturulan ve günümüze dek kullanımı süren yol güzergâhları ve sulama sistemlerinin yanı sıra, Urartu’nun sosyal ve iktisadi yapısına ilişkin de önemli veriler sunmaktadır. Bu çalışma, Beyaz Taş Kalesi ve Doni Barajı örneği üzerinden Urartu Krallığı’nın askerî-stratejik yapılanması ile su yönetimine dayalı ekonomik politikalarını birlikte ele alarak, bölgenin tarihsel ve arkeolojik önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Keywords : Van Gölü Havzası, Demir Çağ, Urartu Krallığı, Beyaz Taş Kalesi, Doni Barajı

ORIGINAL ARTICLE URL