Orta Çağ’da Ruhani Bir Merkez: Sulṭāniye Başpiskoposluğu (1318–1425)

Authors : Fatih Korkmaz, Ahmet Safa Yıldırım

Pages : 1219-1250

Doi:10.33227/auifd.1735552

View : 215 | Download : 253

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, 14. yüzyılın başlarında Papalık tarafından ihdas edilen Sulṭāniye Başpiskoposluğunun kuruluş amacını, kurumsal yapısını, ruhani yetki alanını ve Papalığın Doğu misyonu içindeki konumunu incelemektedir. Araştırma, Papalığın Doğu politikasını belirleyen misyonerlik, diplomasi ve dini kurumsallaşma unsurlarını, İlhanlı coğrafyasının sosyo-politik koşulları çerçevesinde ele almaktadır. İlhanlılar ile Papalık arasındaki diplomatik ilişkiler ve Moğol–Batı etkileşiminin şekillendirdiği siyasal ortam, Papalık tarafından Doğu’da Katolik nüfuzunu genişletmek için elverişli bir zemin olarak görülmüştür. Başpiskoposluk merkezinin Sulṭāniye’de kurulmasında, kentin ünü, kalabalık nüfusu, yerleşik Hristiyan toplulukların varlığı, Papalık tarafından “güvenilir” olarak ifade edilen kişilerin söylemleri ve İlhanlı yönetiminin Hristiyan tebaaya yönelik hoşgörülü tutumu belirleyici olmuştur. Bu çerçevede Sulṭāniye, misyon faaliyetlerinin yürütüldüğü, Katolikliğin Asya’daki kurumsal varlığının idari merkezi olarak tasarlanmıştır. Araştırma, Bullarium Ordinis FF. Praedicatorum’un 2. cildinde neşredilen Papalık arşiv belgeleri, Guillaume Adam gibi çağdaş tanıklıklar ile Girolamo Golubovich ve Jean Richard’ın modern araştırmaları ve belge neşirlerinden elde edilen verileri bir araya getirerek doküman analizi yöntemiyle Sulṭāniye Başpiskoposluğunun kuruluş amacını, kurumsal yapısını ve işleyişini incelemektedir. Veriler, başpiskoposluk teşkilatı, suffragan piskoposluklar, pallium uygulamaları ve başpiskoposlara tevdi edilen yetkiler üzerinden değerlendirilmiştir. Belgeler, Sulṭāniye Başpiskoposluğunun görünürde Katolikliği yayma amacıyla kurulduğunu ifade etse de bulgular, başpiskoposluğun gerçekte Doğu Akdeniz’de Katolik çıkarlarını korumak ve İlhanlılar aracılığıyla Memlukler’e karşı yeni bir ittifak stratejisi oluşturmak hedefiyle tesis edildiğini ortaya koymaktadır. Bu bağlamda Sulṭāniye Başpiskoposluğu, Papalığın Doğu’daki kurumsal yayılım sürecinde siyasi ittifak arayışlarıyla misyonerlik faaliyetlerinin kesiştiği bir yapı olarak öne çıkmıştır. 1335’te İlhanlı Devleti’nin dağılması Papalığın Doğu’daki etkisini zayıflatmış, 15. yüzyıl başlarından itibaren Sulṭāniye Başpiskoposluğu sembolik bir makama dönüşmüştür. Yine de bu başpiskoposluğun Papalık hafızasında ve Doğu Hristiyanlık tarihindeki izdüşümleri, Papalığın Doğu’ya dönük ruhani süreklilik anlayışını yansıtmaya devam etmiştir.
Keywords : Sulṭāniye Başpiskoposluğu, Papalık, İlhanlılar, Katolik Kilisesi, Doğu Misyonu.

ORIGINAL ARTICLE URL