Troya (Truva) Millî Parkında Osmanlı Arkeolojisi

Authors : Ali Osman UYSAL

Pages : 59-121

Doi:10.32958/gastoria.512301

View : 49 | Download : 9

Publication Date : 2019-02-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Troya insert ignore into journalissuearticles values(Truva); Millî Parkı, antik Troas bölgesindeki  Troia ören yeri ve çevresindeki tarihî – kültürel dokuyu korumak amacıyla 1996 yılında kurulmuştur. Bu yörenin –Troia başta olmak üzere- prehistorik, proto-historik, Yunan, Helenistik ve Roma dönemleri, Schliemann’ın kazılarından itibaren bilim adamları tarafından etraflıca araştırılmıştır. Buna karşılık, Troya çevresinin Osmanlı arkeolojisi açısından yeterince incelendiği söylenemez. Bu nedenle, makalemizde millî park sınırları içindeki Osmanlı yerleşimleri ve maddî kültür verilerinin irdelenmesi amaçlanmıştır. Tarihsel arkeolojinin bir dalı olan İslam Arkeolojisi içinde yeni bir alt disiplin olarak gelişmeye başlayan Osmanlı arkeolojisinin önemi; Prof.Dr. Abdülcelil Temimî, Uzi Baram ve Lynda Carroll gibi araştırmacılar tarafından vurgulanmıştı. Üç kıtaya yayılan Osmanlı imparatorluğunun arkeolojisi –hiç kuşkusuz- çok yönlü ve çok boyutlu bir uğraş alanıdır. Buna karşılık Troya Millî Parkıyla sınırlanmış bir alanın Osmanlı geçmişini, ana hatlarıyla bir makale kapsamına sığdırmak mümkün görünmektedir. Bu bölgede kalıcı olarak 14. Yüzyıl başlarında başlayan Türk iskânı; Orhan Gâzi devrinden itibaren Osmanlı idaresi altında gelişmiştir. 16. Yüzyıldan Osmanlı  arşiv belgeleri, antik Troia harabeleri insert ignore into journalissuearticles values(Hisarlık); çevresinde üç köy bulunduğunu gösterir. Bunlar Halil-ili insert ignore into journalissuearticles values(Halileli);, Kum Köy ve Kalafatlu insert ignore into journalissuearticles values(Kalafatlı); köyleridir.  Hisarlık’ın kuzeybatısında sahile yakın konumdaki Yenişehir ise antik Sigeum’un insert ignore into journalissuearticles values(Sigeion /Sigée); yanı başında -muhtemelen - 17. yüzyılda kurulmuş bir  Hıristiyan köyüdür. 17. Yüzyılda Hisarlık’ın kuzeybatısında, Çanakkale boğazının girişine Sultan IV. Mehmed’in annesi Valide Turhan Sultan tarafından Kum Kale insert ignore into journalissuearticles values(Kal’a-i Sultâniye /Sultan Hisarı); ve Avrupa kıyısına Seddü’l-bahr Kalesi yaptırılır. Vakfiye belgesinde, Valide Turhan Sultan’ın kale halkı için bir câmi, mektep ve çifte hamam yaptırdığı da kayıtlıdır. Bu kalenin yanında oluşan köy, Çanakkale savaşları sırasında harap olur ve köylüler Kum Köy’e insert ignore into journalissuearticles values(Yeni Kumkale köyü); göç ederler. Bu sırada savaşta harap olan Kum Kale camisinin kitabesi de Kum Köy’deki caminin minaresine yerleştirilir. Millî parktaki Halileli köyünde Osmanlı arkeolojisi açısından sadece mezar taşları dikkati çeker. Kalafatlı köyüne 1928 yılında Bulgaristan’dan göçen Türkler yerleştirilmiştir. Köy bu yıllarda yeniden kurulmuştur. Buna karşılık Çıplak Köy geç Osmanlı döneminde kurulmuş olup; 19. Yüzyıl üslûbunda iki cepheli bir çeşmeye, bir konağa ve daha ziyade 18.-19. yüzyıl mezar taşları bulunan tarihî mezarlığa sahiptir. Troia harabeleri yakınındaki Tevfikiye köyü ise 19. yüzyılın sonlarında Balkanlardan göçen Türkler için kurulmuştur. Millî park içinde Osmanlı dönemi açısından en göze çarpan anıt, Yerkesiği’ndeki Cezayirli Hasan Paşa köşküdür. Kule ev tarzındaki köşk; Hasan Paşa çiftliğinin köşesinde yer alıyordu. Çiftliğin diğer binaları yıkılmıştır. Köşkün yakınından geçerek Beşik Sivri Tepe’nin güneyindeki Hanım Değirmeni’ne su  sağlayan kanalı ve değirmeni de Hasan Paşa’nın yaptırdığı kabul edilir.
Keywords : Troya, Osmanlı Arkeolojisi, Çıplak Köy, Kalafat

ORIGINAL ARTICLE URL