OSMANLI İKTİSAT DÜŞÜNCESİNDE LİBERALİZM AKIMI: SA-KIZLI OHANNES PAŞA’NIN KATKISI

Authors : Yusuf Kemal Öztürk

Pages : 145-166

View : 35 | Download : 51

Publication Date : 2025-07-06

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalında, Prof. Dr. İşaya ÜŞÜR danışmanlığında, 2007 tarihinde tamamladığımız \\\"Osmanlı Devleti\\\'nin Son Döneminde İktisadi Düşünce Akımları (18381914)\\\" başlıklı doktora tezinden üretilmiştir. Onaltıncı yüzyıldan itibaren Avrupa\\\'da her alanda meydana gelen dönüşüm, onsekizinci yüzyıl itibariyle sanayi devrimine, bilimsel ve teknolojik gelişmeye neden olurken, Osmanlı Devleti varlığının kaynağı olan normatif değerlerine sıkı sıkı sarılmış, uzun süre değişime direnmiştir. Ancak Batıda görülen değişikliğin farkına varılmaya başlanmasından sonra, kötü gidiş sorgulanmaya, yeni çözüm yolları üretilmeye başlanmıştır. İktisadi alanda İlerleme ve Batıyı yakalama düşüncesi ile hareket eden ve daha çok Batının ekonomik başarılarını ülkede yakalamak arzusunda olan ilk girişimlerin ardından, ondokuzuncu yüzyılın ortalarından itibaren başlayan tercüme faaliyetleri ile birlikte, iktisadi düşünce teorik arka planı ile birlikte öğrenilmeye çalışılmıştır. Dolayısıyla Osmanlı Devletinde modern iktisadi düşüncenin tanınması ondokuzuncu yüzyılın başlarına rastlamaktadır. Özellikle İngiltere ve Fransa\\\'nın ülkedeki temsilcileri aracılığı ile yerleştirmeye çalıştığı Smithian teori, başlangıçta sadece pratik alanda kendini gösterirken, başlayan tercüme faaliyetleri teorik arka planının da incelenmeye başlamasına neden olmuştur. Görüldüğü gibi, Tanzimatın ertesinde ülkeye akan ilk iktisadi sistem liberal görüşler çerçevesinde gerçekleşmiştir. Özellikle Yeni Osmanlılar hareketinin etrafındaki azınlıklar ve yabancıların da bu harekette önemli rol oynadıkları görülmektedir.
Keywords : Liberalizm, Osmanlı İmparatorluğu, İktisadi Düşünce, Himayecilik

ORIGINAL ARTICLE URL