Evbe ile’l-melâz Adlı Eseri Bağlamında Hamîde Kutub’un İslami Edebiyat Düşüncesine Katkıları

Authors : Menekşe Filiz Yıldırım
Pages : 353-374
Doi:10.51802/istanbuljas.1731733
View : 104 | Download : 165
Publication Date : 2025-12-10
Article Type : Research Paper
Abstract :İslam’ın doğuşu ile başlayan dönem naat, methiye, mersiye gibi edebi türleriyle İslami edebiyatın ilk örneklerini oluşturmuştur. Modern dönemde ise bir akım olarak başta Seyyid ve Muhammed Kutub, Ebü’l-Hasen en-Nedvî, Necîb el-Kîlânî gibi öncü isimler tarafından bu konuda çeşitli teoriler ortaya atılmış ve tartışılmıştır. Bu çalışmanın konusu, genel çerçevede İslami edebiyata dair tartışmalar, özel çerçevede ise Hamîde Kutub’un bu alana katkılarıdır. Bu kapsamda öncelikle XIX. yüzyılın ortalarından itibaren gündeme gelen genel tartışmanın hangi konuları içerdiği ve bu edebiyata dair yapılan tanımlardan örneklere yer verilmiştir. Daha sonra Hamîde Kutub’un hayatı ve eserlerine dair bilgiler sunulmuştur. Çalışmanın asıl hedefi yazarın Evbe ile’l-melâz adlı eseri içerisinde dile getirdiği İslami edebiyata dair düşüncelerini ve bunların önceki tartışmalar açısından getirmeye çalıştığı yenilikleri, odaklandığı ana noktaları ortaya koymaktır. Bu teorik düşüncelerinin ne düzeyde pratiğe yansıdığını görmek için eserlerinden bazı örneklere de değinilmiştir. Çalışmada genel anlamda birincil kaynaklar olarak bahsi geçen düşünür ve edebiyatçıların eserlerine ve yer yer alanla ilgili ikincil çalışmalara başvurulmuş ve metin incelemesi yöntemiyle çalışma tamamlanmıştır. Hamîde Kutub’un hayatı ve eserleri ile ilgili akademik çalışmaların az olması, ilgili eserinde İslami edebiyata dair incelemeler yapması ve bunların, teorilerin ortaya çıkış dönemine yakinen şahit olmuş bir yazarın kaleminden çıkması babında ele aldığımız bu konunun öneme sahip olduğu düşüncesindeyiz. Bu çalışma neticesinde Hamîde Kutub’un İslami edebiyat tanımlarını büyük ölçüde tekrar ettiği, ancak bir ana unsur olarak Müslüman edebiyatçı olgusu üzerinde durduğu sonucuna ulaşılmıştır. Modern dönemin perde arkasında kalmış önemli figürlerinden olmasına rağmen hakkında araştırma yapılmamış olması anlamında Hamîde Kutub’a dair bu çalışmanın alanda bir eksikliği gidereceği düşünülmüştür.
Keywords : İslami edebiyat, Hamîde Kutub, edebiyat teorisi, Evbe ile`l-Melâz

ORIGINAL ARTICLE URL