Kültürel Söylemin Aktarımı: Mustafa Kutlu’nun “Kapıları Açmak” Adlı Hikâyesindeki Deyim ve Atasözlerinin Arapçaya Çevirisinde Aixelá ve Venuti Stratejileri

Authors : Sadiye İlhan, Muammer Sarıkaya

Pages : 375-410

Doi:10.51802/istanbuljas.1770220

View : 112 | Download : 249

Publication Date : 2025-12-10

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, Mustafa Kutlu’nun çağdaş Türk hikâyeciliğinin önemli örneklerinden biri olan Kapıları Açmak (فتح الأبواب) adlı eserinin Muhammed İzzeddin Seyf (Muhammed Kılıç) tarafından Türkçeden Arapçaya yapılan çevirisi ele alınmaktadır. Çalışmanın odak noktası, hikâyede yer alan deyim ve atasözlerinin çeviri sürecinde hangi stratejiler aracılığıyla hedef dile aktarıldığını ortaya koymaktır. Bu bağlamda araştırmada Javier Franco Aixelà’nın mikro stratejileri (tekrar, yazınsal uyarlama, dilsel çeviri, metin dışı açıklama, metin içi açıklama, öznel ekleme, eşanlamlılık, sınırlı evrenselleştirme, tam evrenselleştirme ve çıkarma) ile Lawrence Venuti’nin makro stratejileri (yerlileştirme ve yabancılaştırma) kuramsal çerçeve olarak kullanılmıştır. Metinden seçilen on deyim ve beş atasözü olmak üzere toplam on beş örnek ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, çevirmenin özellikle Aixelà’nın stratejilerinden yerlileştirme (%53), tam evrenselleştirme (%20), dilsel çeviri (%20), sınırlı evrenselleştirme (%7) oranında tercih ettiğini göstermektedir. Ele alınan örnekler genelinde başka bir stratejiye rastlanmamıştır. Bu sonuçlar, çevirmenin öncelikli amacının Arap okurun dilsel alışkanlıklarına ve kültürel beklentilerine uygun, akıcı ve anlaşılır bir metin sunmak olduğunu ortaya koymaktadır. Türkçedeki kültürel yüklü deyim ve atasözleri büyük ölçüde Arapçada yerleşik karşılıklarıyla aktarılmıştır. Venuti’nin makro stratejileri açısından bakıldığında, çeviride yerlileştirme eğiliminin baskın olduğu, yabancılaştırmanın ise yalnızca açıklamalı örneklerle sınırlı kaldığı tespit edilmiştir. Böylece ortaya çıkan metin, hedef kültür açısından işlevsel ve kolay okunur bir çeviri olmuştur. Ancak bu tercih, kaynak metindeki yerel renklerin, dilsel özgünlüğün ve kültürel yabancılık hissinin kısmen törpülenmesine yol açmıştır. Sonuç olarak, Kapıları Açmak’ın Arapça çevirisi, işlevsel bakımdan başarılı ve hedef odaklı bir yaklaşım sergilemekte; ancak kaynak kültürün özgünlüğünü yalnızca sınırlı ölçüde yansıtan, daha çok “okuyucu dostu” bir edebî çeviri örneği olarak değerlendirilmektedir.
Keywords : Çeviribilim, Mustafa Kutlu, Kapıları Açmak, Aixela, Venuti, Çeviri ve Kültür, Çeviri Stratejileri

ORIGINAL ARTICLE URL