Sümme/ثم Edatının Kur’ân-ı Kerîm’de Anlam Katmanları ve Çeviri Sorunu

Authors : Servet Demirbaş

Pages : 217-238

Doi:10.46595/jad.1796139

View : 141 | Download : 193

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Allah Teâlâ, Kur’ân-ı Kerîm’i indirmeden önce onun ilk muhatapları olan Araplara dili iyi kullanma melekesi ve edebî zevk bahşederek onları Kur’ân-ı Kerîm’in i‘câz ve belagatine aşina kılmıştır. Kur’ân-ı Kerîm’in fesih ve anlaşılır Arapçayla indirilmesi bu dili daha yukarı seviyelere taşımıştır. Bu yönüyle Kurân-ı Kerîm’de kullanılan edatlar bile sıradan bir dil unsuru olmanın ötesinde âyetlerin anlam örgüsü içinde çok yönlü işlevler üstlenmektedir. Bu lafızlardan biri de kelimeleri ya da cümleleri siyak-sibak çerçevesinde birbirine bağlayan “sümme/ثم” edatıdır. Atıf harfleri sınıfında yer alan bu edatın manası genel olarak cümle içinde birbirine bağladığı unsurlar arasında yüklemde birlik, peşi sıralık ve zamanda gecikme olarak belirtilmiştir. Ancak bu edatın anlamı bununla sınırlı kalmayıp yer aldığı metnin siyak ve sibakına göre daha farklı manalar içermektedir. “Sümme/ثم” edatı, Kur’ân-ı Kerim’de tek boyutlu bir zaman sıralaması ifade etmenin ötesinde tertip, tedricî yükseliş, istib‘âd, tekrar, illet-ma‘lûl ilişkisi, süreklilik ve aşamalı ilerleyiş gibi farklı anlam katmanlarıyla karşımıza çıkmaktadır. Bu farklı manalara dikkat edilmediğinde Kur’ân-ı Kerim’in nazmında mündemiç bulunan murâd-ı ilahînin farklılaşmasına, bozulmasına bazen de âyetin içermediği bir hükmün oluşmasına sebep olabilmektedir. Arapçayı gramer kitapları vasıtasıyla öğrenenler genellikle ثم edatının içerdiği manalara aşina olmadıklarından diğer ihtimallere bakmadan “sonra” anlamı ile tercüme etmektedirler. Bu tür tercüme her yerde doğru sonuç vermediği için meâllerde çeviri sorunları oluşmaktadır. Bu çalışmanın amacı ثم edatının Kur’ân’daki farklı kullanım alanlarını dilbilim ve anlambilim açısından incelemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden metin analizine dayalı olarak Kur’ân-ı Kerim’de 330 defa tekrar eden bu edatının ifade ettiği manalar değerlendirilmiştir. Bu hususta dilbilimcilerin ve müfessirlerin görüş ve yorumları ele alındıktan sonra seçilen bazı meâllerdeki çeviri sorunlarına dikkat çekilmiştir. Araştırmada, ثم edatının aslî anlamının dışında farklı anlamlar içerdiği, bu anlamların âyetin manasını daha anlaşılır kıldığı, daha geniş ve derin anlam zenginliğine ulaşıldığı ve ilahî hitabın anlaşılmasına katkı sunduğu tespit edilmiştir. Bu edatının Kur’an meâllerindeki çevrisi konusunda daha dikkatli olunması gerektiği verilen örnekler üzerinden gösterilmeye çalışılmıştır. Kur’an meâllerinde genel olarak âyetin bağlamı ve bu edatın âyete kattığı anlamlar dikkate alınmadan “sonra” sözcüğüyle çevirisi yapıldığı görülmüştür. Bu çeviri çok kere eksik kalmaktadır. Meâl çalışmalarındaثم edatının âyete kattığı manalar dikkate alınarak Türkçe tercümesinin sadece “sonra” sözcüğü değil “dahası ve böylece” gibi sözcükler de kullanarak, bazı durumlarda devrik cümle ile yapılması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Böylece Türk okurların Kur’ân-ı Kerîm’i meâller üzerinden asgari seviyede anlamalarına katkı sunulmuş olacaktır.
Keywords : Tefsir, Sümme/ثم, Edat, Anlam Katmanları, Meâl, Çeviri, Sorun.

ORIGINAL ARTICLE URL