Saltık Gazi Destanı’nda Toplumsal Bağın Kurucu Unsurları: Nesne, Sofra ve Beden

Authors : Ahmet Tacetdin Hallaç

Pages : 675-692

View : 47 | Download : 123

Publication Date : 2026-01-12

Article Type : Research Paper

Abstract :Öz: Anadolu ve Balkan Türk kültürünün en hacimli eserlerinden biri olan Saltık Gazi Destanı, genellikle tarihî, dilbilimsel veya motif merkezli çalışmaların konusu olmuştur. Ancak metin, içerdiği zengin ritüel ve sosyal pratiklerle, toplumsal yapının ve iktidar ilişkilerinin nasıl kurulduğuna dair derinlikli sosyolojik veriler sunmaktadır. Bu çalışma, eseri klasik bir halkbilimi incelemesinin ötesine taşıyarak toplumsal bağın nesneler, sofra ritüelleri ve bedensel pratikler üzerinden nasıl inşa edildiğini sosyal antropoloji kuramları ışığında analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada Marcel Mauss’un armağan kuramı, Mary Douglas ve Georg Simmel’in sofra ve sınır analizleri ile Pierre Bourdieu’nün simgesel sermaye ve heksis kavramları merkeze alınmıştır. İncelenen veriler, destanda iktidarın ve meşruiyetin üç temel mekanizma ile üretildiğini göstermektedir: Birincisi, isim verme ve kılıç kuşatma gibi ritüellerle gerçekleşen varlık mübadelesidir. İkincisi, kimlik sınırlarının perhiz ile korunduğu, buna karşın toplumsal barışın ziyafet ile sağlandığı sofra pratikleridir. Üçüncüsü ise otoritenin el öpme, attan inme ve yere kapanma gibi eylemlerle bedene kazındığı somatik itaat süreçleridir. Sonuç olarak bu makale, Sarı Saltuk figürünün karizmatik otoritesini sadece askeri gücüyle değil; dağıtarak (potlaç), yedirerek ve bedensel disiplin sağlayarak inşa ettiğini, destanın da bu sosyal sözleşmeleri aktaran bir kültürel bellek deposu olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Saltık Gazi Destanı, Simgesel Sermaye, Armağan Ekonomisi, Sosyal Antropoloji, Sarı Saltuk.
Keywords : Saltık Gazi Destanı, Simgesel Sermaye, Armağan Ekonomisi, Sosyal Antropoloji, Sarı Saltuk

ORIGINAL ARTICLE URL