ERZİNCAN’DA KUŞAKLARARASI ZAKİRLİK DENEYİMİ ÜZERİNDEN SÖZLÜ ANLATILAR VE GÜNÜMÜZ CEM PRATİKLERİ

Authors : Ayşegül Dinç, Metehan Mete

Pages : 174-182

Doi:10.30520/tjsosci.1842976

View : 61 | Download : 164

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Erzincan’da Alevi cem ritüelinde hizmet yürüten iki farklı kuşaktan zakirin sözlü anlatıları ve güncel cem pratikleri üzerinden, zakirliğin kuşaklararası aktarımını etnomüzikolojik bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırma, 2024 yılı boyunca Erzincan merkez ve çevresinde yürütülen saha çalışmasına dayanmaktadır. Bu kapsamda biri ileri yaşta, diğeri genç kuşaktan iki zakirle görüşmeler yapılmış, ayrıca bölgenin önemli Alevi inanç önderlerinden Dede Ahmet Uğurlu ile görüşülmüş ve Erzincan Merkez Cemevi’nde gerçekleştirilen haftalık Perşembe cemleri ayrıntılı biçimde gözlemlenmiştir. Çalışmada yüz yüze cemlerin yanı sıra çevrim içi izlenen bir “birlik cemi” ise bağlamsal veri olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, cem ritüelinin mekân, katılım ve kamusallık boyutlarının ritüel deneyimi şekillendirdiğini, zakirliğin ise müzikal bir aktarımın yanı sıra kolektif hafızanın bir taşıyıcısı, bedensel ve duygulanımsal dönüşüm üreten bir performans alanı olduğunu göstermektedir. Kuşaklararası karşılaştırmada, çalgı tercihinde süreklilik gözlenirken, repertuvarın edinimi ve icra stratejilerinde belirgin farklılıklar bulunduğunu ortaya koymuştur. İleri yaştaki zakirin yazılı bir repertuvar dosyası üzerinden bellek ve süreklilik vurgusuyla icra geliştirdiği, genç zakirin ise hafıza temelli, daha akışkan ve teknik açıdan çeşitlenen bir yaklaşım benimsediği tespit edilmiştir. Bu bulgular, cem müziğinde yazılı bellek pratikleri ile sözlü ve işitsel aktarımın bir arada işlediğini ve zakirlik hizmetinin güncel koşullarda hem koruma hem de yenilenme eksenlerinde yeniden kurulduğunu göstermektedir. Çalışma, cem ritüelini Victor Turner’ın eşiktelik ve komünitas kavramları çerçevesinde değerlendirerek, zakirliğin ritüel içindeki müzikal otorite, öğrenme biçimleri ve kolektif hafıza ilişkisini görünür kılmayı amaçlamaktadır.
Keywords : Erzincan, Alevilik, cem ritüeli, zakirlik, etnomüzikoloji

ORIGINAL ARTICLE URL