MESNEVÎ-İ MÂNEVÎ’NİN 28. BEYTİNİN ŞERHİ: AŞKIN DİLİNİ ANLAMAK

Authors : Aysun Sungurhan

Pages : 310-321

Doi:10.30568/tullis.1810904

View : 62 | Download : 156

Publication Date : 2025-12-28

Article Type : Research Paper

Abstract :Mesnevî-i Ma’nevî’nin birinci defterinin ilk 28. beytinin temel düşünsel yapısını “bîzebân, cüdâ, hemzebân, nevâ” sözcükleri oluşturmaktadır. Mevlânâ, “bîzebân” ile çeşitli sebeplerden ötürü dilsiz gibi suskunlaştığını söylerken mesele veya sır anlatmayı bazı şartlara bağlamakta; “cüdâ” ile Bezm-i Elest’i, Şems-i Tebrîzî’yi hatırlatmakta; Allah’tan, gönüldaştan ayrı düşmeyi suskunluğun ilk sebebi olarak görmektedir. Mevlânâ, “hemzebân” ile mahremlik dilini, gönül birlikteliğini, manevî boyutta anlaşmayı veya hakikat ortaklığını kastetmekte; erenlerin dilinin farklılığına ve gönüldaşlığın önemine dikkat çekmektedir. Mevlânâ, beyitte tüm anlamlarını kapsayacak şekilde kullandığı “nevâ” ile de yüzlerce ses, seda, usul, makam, yöntem bilse de muhatap bulamamaktan kaynaklı ilahi aşk sırrını ney gibi ifşa edemediğini; bundan ötürü suskunlaştığını ifade etmekte ve kendisini “ney”e benzetmektedir. Anlaşmayı sözcüklerde, dilde, ırkta değil de anlamda, hâlde, aşkta, dostta, bilgide arayan Mevlânâ, beyitte ana hatlarıyla mahremlik, gönül birlikteliği olmadığı sürece ne kadar konuşulsa da sarf edilen sözlerin muhatap bulamadığını, kişiyi dilsiz konuma düşürdüğünü belirtmektedir. Çalışmada Mesnevî-i Ma’nevî’nin ilk 28. beyti üzerine yapılan eski şerhler genel bir değerlendirmeye tâbi tutulmakta ve Mesnevî’yi Mesnevî’yle şerh etme yöntemi uygulanırken beyte bağlı kalarak “bîzebân” (dilsiz), “cüdâ” (ayrılık), “hemzebân” (aynı dili konuşan), “nevâ” (ses, nağme, feryat vs.) sözcüklerinin metaforik anlamları üzerinde durulmaktadır.
Keywords : Mevlânâ, Mesnevî-i Ma’nevî, bîzebân, cüdâ, hemzebân, nevâ

ORIGINAL ARTICLE URL