FRANSA’NIN GAZİANTEP’İ İŞGALİNİN YENİ BELGELERLE DEĞERLENDİRİLMESİ (9 ŞUBAT 1921-05 OCAK 1922)

Authors : Celal Pekdoğan

Pages : 193-210

Doi:10.46955/ankuayd.1622368

View : 65 | Download : 48

Publication Date : 2025-05-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Büyük Britanya adına, Mark Sykes, Fransa adına, François Georges-Picot tarafından 16 Mayıs 1916 tarihinde imzalanan ve aynı yılın Ekim ayında Rusya tarafından onaylanan Sykes-Picot-Sazonov gizli antlaşması ile Adana, Ayntâb, Urfa, Mardin, Diyarbakır, Musul ile Suriye kıyıları, Fransa’ya bırakılmıştır. Birinci Dünya Savaşı’na, Almanya’nın müttefiki olarak giren Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918’de Mondros Mütarekesini imzalamış ve tarih sahnesinden fiilen çekilmiştir. Bu bağlamada, Osmanlı Devleti, resmen işgallere açık bir hale gelmiş ve İngiltere 17 Aralık 1918’de Ayntâb’ı işgal etmiş, 5 Kasım 1919’da da Fransa’ya devretmiştir. İşgalin ilk günlerinde sakin giden günler, 18. Cezayir Avcı Alayı’ndan üç er tarafından, annesini korumaya çalışan Kâmil’in, 23 Ocak 1920’de şehit edilmesi, kentteki tansiyonu birden bire fırlatmış ve hazır haldeki direnişin fitilini ateşlemiştir. 28 Mart 1920’de Elmalı Köprüsü’nde Şahin Bey (Dülgerzâde Mehmed Said) şehit edilmiş, 1 Nisan 1920’de sıcak savaş başlamıştır. 9 Şubat 1921’de kent merkezinin düşmesi ile kentiçi savaşları sona ermiş ve Fransızlar, kent merkezinin yönetimine el koymuşlardır. Bu dönem zarfında TBMM Hükümeti, 10 Şubat’tan itibaren kent merkezi ile olan ilgisini hiç aksatmadan aralıksız sürdürmüş, Kılıç Ali’yi, işgali sona erdirmek için ikinci kez görevlendirmiştir. Kılıç Ali Bey ve arkadaşları sunmuş oldukları yazılı istemlerinde, TBMM’ye veda ederek, beraberinde, Abdurrahman Lâmi Efendi, Ergani Milletvekili Rüştü Bey, Karahisarî Şarkî Milletvekili Memduh Bey olduğu halde, seçkin ve tam donanımlı otuz altı erle birlikte, 14 Şubat 1921’de ayrılmışlar, harcırah ve tahsisatlarını da alarak Gaziayntâb’a hareket etmişlerdir. TBMM Hükümeti, her zaman olduğu gibi, Gaziayntâb’a her türlü maddi ve manevi yardımı yapmıştır. Dahası, TBMM Hükümeti ile Fransa arasında, karşılıklı fikir teatisinde bulunulmuş ve 20 Ekim 1921’de Ankara Antlaşması imzalanmıştır. Gaziayntâb, yapılan antlaşma gereği 25 Aralık 1921’de özgürlüğüne kavuşmuştur.
Keywords : Gaziayntâb, , Gaziantep, , Mustafa Kemal, , Ankara,

ORIGINAL ARTICLE URL