ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİŞ SÜRECİNDE EMEK VE SİYASET: 1946–1950 ARASI SOL DERGİLERDE SİYASİ PARTİLERE YÖNELİK ELEŞTİRİLER

Authors : İsa Yıldırım

Pages : 209-224

Doi:10.46955/ankuayd.1725688

View : 367 | Download : 179

Publication Date : 2025-11-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı Devleti’nin tarım ülkesi görünümünden çıkıp sanayileşmeye başlaması 19. yüzyılın başlarına rastlamaktadır. Devlet eliyle başlayan sanayileşme süreci işçi sınıfının ve doğal olarak işçi sorunlarının da ortaya çıkmasına yol açmıştır. Böylece işçi örgütlenmeleri ve grevlerde Türk emek tarihinde görülmeye başlamıştır. II. Meşrutiyet’in ilanı ile birlikte kısa süreli bir özgürlük ortamı oluşmuş ve basın yayın faaliyetleri, ideolojik tartışmalar, siyasi parti ve derneklerin sayısında artış olmuştur. Bu ortamda işçiler sendikal örgütlemeye gitmişler ve grev haklarını özgürce kullanmışlardır. Fakat Tatil-i Eşgal Kanunu ile işçilerin grev yapması yasaklanma derecesinde zorlaştırılmıştır. Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı işçi hareketlerini sekteye uğratmış fakat işgal İstanbul’unda dahi toplantı ve gösteri yasağına rağmen 1 Mayıs’lar kutlanmaya çalışılmıştır. Emperyalizme karşı verdiği mücadele de Ankara Hükümeti ve Milli Mücadele işçiler tarafından desteklenmiştir. Cumhuriyet’in ilanı sonrası Tek Parti yönetimin kurulmasıyla sınıfsız, imtiyazsız, kaynaşmış bir toplum inşası sürecine girilmiştir. II. Dünya Savaşı’na kadar işçi hareketleri ve sol hareketler sessizliğe bürünmüştür. Savaş sonrası oluşan özgürlük ortamında sınıf temelli cemiyet kurma yasağının kalkması ile sendikalar kurulmaya başlamıştır. Türkiye Sosyalist Partisi ve Türkiye Sosyalist Emekçi Köylü Partisi’nin kurulmasıyla bu partilere bağlı sendikalar ve süreli yayınlarda artış olmuştur. Fakat çok partili hayat sola kapalı şekilde gelişmiş ve özgür sendikalar devlet kontrolüne alınmıştır. Ömürleri kısa süreli olmasına rağmen bu dönem kurulan sendikaların etkileri Türk emek tarihinde önemli bir yere sahiptir. 1946-1950 yılları arasında yaşanan sol tecrübeler 1960’lı yıllarda görülen sol örgütlenmelerin zihinsel arka planını oluşturmuştur. Bu çalışmada dönemin sol süreli yayınları incelenmiş ve işçilerin çok partili hayata geçerken siyasi partilere bakışları ele alınmıştır.
Keywords : İşçi Hareketi, Sendikacılık, Sol Yayınlar, Siyasi Partiler, Çok Partili Hayat

ORIGINAL ARTICLE URL