ANAYASAL DENETİMİN FONKSİYONLARI BAĞLAMINDA TÜRK ANAYASA MAHKEMESİNİN HAK İHLALİ KARARLARININ OBJEKTİF ETKİSİNİN ANAYASAL TEMELLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Authors : Hasan Tahsin Gökcan

Pages : 1-94

View : 22 | Download : 9

Publication Date : 2024-06-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalenin amacı, anayasal denetimin fonksiyonları bağlamında Anayasa Mahkemesinin hak ihlali kararlarının objektif etkisinin normatif temellerini incelemektir. Bu amaçla çalışmada Anayasa Mahkemesi kararlarının objektif etkisinin anayasal temellerini oluşturan anayasa hükümlerine, bu hükümlere ilişkin doktrindeki görüşlere ve Anayasa Mahkemesinin içtihadına yer verilmektedir. Anayasa’nın kurduğu sistemin gerçekleştirilmesi ve korunması anayasal denetim ile mümkündür. Anayasal denetimde, temel kişi haklarının korunması ve hukuk devleti/hukukun üstünlüğü ilkelerinin hayata geçirilmesi suretiyle pratikte anayasanın üstünlüğü ilkesi sağlanır. Anayasa’nın üstünlüğü, Anayasa Mahkemesi kararlarının muhatapları üzerinde bağlayıcı etkiye sahip olmasıyla elde edilir. Emsal kararların bağlayıcılığı konusunda ise iki yöntem uygulanmaktadır. Anglo Sakson ve Anglo Amerikan hukuk sistemleri içtihat hukuku temellidir. Hukuk sistemimizde de benimsenen Avrupa hukuk sistemi, anayasaya aykırı kuralların iptal edildiği özel anayasa yargısı esasına dayanmaktadır. Avrupa sisteminde emsal içtihatlar mutlak bağlayıcı olmamakla birlikte anayasal yorum konusunda rehber işlevi görmektedir. Hukukumuzda Anayasa Mahkemesinin emsal kararlarının bağlayıcılığı özel bir normla düzenlenmemiştir. Bununla birlikte Anayasa’nın 153. maddesinde Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcı olduğuna yer verilmiştir. Bu maddeden Anayasa Mahkemesinin kararlarındaki ilgili haklara ilişkin yaptığı yorum ve ilkelerin benzer olaylara dair davalarda mahkemeler üzerinde bir etki doğurması gerektiği sonucu çıkarılmalıdır. Anayasa’nın 138. maddesinde mahkemelere anayasaya uygun karar verme yükümlülüğü getirilmesi ise ilgili hak ihlali kararının emsal olduğu bir olayda herhangi bir mahkemenin yeni bir ihlale yol açacak biçimde karar veremeyeceğine işaret etmektedir. Son olarak Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesi bağlayıcı etkinin anayasal temellerinden bir başkasını oluşturmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarının objektif etkisinin bulunmadığı savunulduğunda hukukun üstünlüğüne dayanan anayasal düzenin sürdürülebildiğinden söz edilemeyecektir.
Keywords : Anayasal denetimin işlevleri, anayasa yargısı, anayasanın üstünlüğü ilkesi, kararların objektif etkisi, anayasaya uygun yorum yöntemi.

ORIGINAL ARTICLE URL