ÇEVRE HAKKININ İNSAN HAKLARI KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLMESİ VE TÜRKİYE’DE ÇEVRE HAKKINA DAİR DENEYİMİN İNCELENMESİ

Authors : Senem Özgirgin Vardar, Mert Selim Şen

Pages : 1-33

View : 58 | Download : 26

Publication Date : 2024-08-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Günümüz siyasal sistemi içerisinde her dönem tartışmaların odağında konumlanan insan hakları kavramı, hukuki norm ve belgeler içeren modern öğretisinin şekillendiği 17. yüzyıl sonrası süreçten bu yana siyasal sistemin temel ilkelerinden biri olmuştur. Dünya savaşları sonrası modern dünyada ise hükümetlerin, uluslararası örgütlerin ve siyasal hareketlerin önemli meşruiyet kaynaklarından biri konumuna gelmiştir. Sosyal, hukuki ve siyasal nitelikler içeren bu rolü sayesinde sıklıkla akademik çalışmaların da konusu olmuş ve kapsamının ortaya koyulması sebebiyle sınıflandırma girişimleri, listeler ve düzenlemeler oluşturulmuştur. Kuşak temelli insan hakları sınıflandırması, kavramın ortaya çıkışındaki toplumsal dinamikleri tarihsel süreciyle desteklemesi bakımından literatürde hala geçerliliğini koruyan, kapsayıcı girişimlerden bir tanesi durumundadır. Bu bağlamda birinci ve ikinci kuşak haklar kapsamında özgürlük ve eşitlik prensiplerinden hareketle birey ve topluma yönelik haklar düzenlenmiştir. “Dayanışma hakları” vb. adlandırmalara da sahip olan üçüncü kuşak haklar ise insan hakları düşüncesinin farklı bir noktaya, tüm insanlığın haklarının ortak korunması amacına yöneliktir. Çalışma kapsamında incelenen Çevre Hakkı, bu haklardan en önemlilerinden birini oluşturur. İlkin lokal nitelikler barındıran çevre sorunları, özellikle II. Dünya Savaşı sonrası sanayileşmenin küresel boyuta ulaşması, hızlı nüfus artışı, plansız kentleşme gibi sebeplerle günümüzde bütün dünyayı tehdit eden sorunlar sarmalı haline gelmiştir. Kapitalist mantık dâhilinde çevre yalnızca kârlı bir hammadde olarak görülmüş ve çevre sorunlarının gelecek kuşakları da etkileyecek niteliğe bürünmesine neden olunmuştur. Bu sebeple soruna dair girişimler üçüncü kuşak hakların gereği gibi kolektif çaba ve dayanışma gerektirmektedir. Bu düşünce etrafında gelişim gösteren ve uluslararası alanda ilk defa 1972’de Stockholm’de yapılan Birleşmiş Milletler Çevre ve İnsan Konferansı’nda gündeme gelen “çevre hakkı” bütün uluslararası metinlerde ve ulusların kendi iç hukukunda düzenlenmeye başlamıştır. Bu çalışmada çevre hakkının insan hakkı olarak gerekliliği ve özellikle son dönemde “Akbelen” süreciyle birlikte kamuoyunda yer alan kalkınma-çevre ilişkisinden hareketle Türkiye’de çevre sorunları süreçleri ve çevre hakkıyla ilgili düzenlemeler incelenmektedir. Ayrıca çevre hakkını yalnızca insan refahı bağlamında inceleyen yaklaşıma alternatif olarak “çevre bütün canlıların ortak varlığıdır” söyleminden hareketle çalışmada hayvan hakları tartışmasına ve Türkiye’de hayvan haklarına yönelik düzenlemelere çevre hakkı bağlamında yer verilmektedir.
Keywords : İnsan Hakları, Dayanışma Hakları, Çevre Hakkı, Hayvan Hakları, Çevre

ORIGINAL ARTICLE URL