İlm-i Ahkâm-ı Nücûm’un İslam Düşünürleri Üzerindeki Etkisi Açısından Bir Değerlendirme

Authors : Abdullah Zorbacı

Pages : 332-355

Doi:10.34247/artukluakademi.1742060

View : 346 | Download : 593

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :İslâm düşünce tarihi, yalnızca dinî metinlerin yorumlanmasıyla sınırlı kalmamış; doğa, varlık, bilgi ve insan ilişkileri kapsamında çok yönlü ele alınmıştır. Bu entelektüel mirasın önemli alanlarından biri de ilm-i ahkâm-ı nücûm (astrolojik hükümler ilmi) olmuştur. Bu ilim, yalnızca metafizik değil; doğa bilimle-ri, sosyal bilimler ve felsefeyle de etkileşim içinde gelişmiştir. Nitekim erken dönemlerden itibaren gök cisimlerinin konum, hareket, hacim, uzaklık ve ışınım gibi fiziksel özelliklerine ilişkin sistemli kayıtlar tutulmuştur. Bu kayıtlar yardımıyla insanın siyasî, askerî, ekonomik, sosyal, fizyolojik ve ahlâkî özellik-lerine dair neden-sonuç ilişkisine dayalı çıkarımlar yapılmıştır. Böylece yıldızların ve gezegenlerin birey-ler ve toplumlar üzerinde doğrudan etkili olabileceği düşüncesi, güçlü bir düşünsel paradigma olarak şekillenmiştir. İlk Çağ medeniyetlerinde temelleri atılan bu anlayış, tercüme faaliyetleriyle İslâm dünya-sına aktarıldıktan sonra mevcut birikimle daha sistematik bir yapı haline gelmiştir. Klasik dönem İslâm filozoflarınca kozmoloji, epistemoloji, psikoloji ve metafizik gibi alanlarda derinlemesine incelenmiştir. Osmanlı döneminde saray ve medrese çevrelerinde hem teorik hem de pratik anlamda işlerlik kazan-mıştır. Cumhuriyet döneminde ise modern bilim anlayışlarıyla bağdaşmadığı gerekçesiyle hem eleşti-rilmiş hem de tarihî, felsefî ve epistemolojik bağlamlarda yeniden değerlendirme konusu olmuştur. An-cak güncel literatüre bakıldığında, ilm-i ahkâm-ı nücûm ya salt astrolojik bir gelenek olarak değerlendi-rilmekte ya da modern bilim paradigmasıyla uyuşmadığı gerekçesiyle bilim dışı kabul edilmektedir. Oy-sa bu çalışmayla söz konusu indirgemeci yaklaşımların ötesine geçilerek, ilm-i ahkâm-ı nücûmun İslâm düşünce sistematiği içindeki yerinin ve işlevinin yeniden değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu doğ-rultuda, ilm-i ahkâm-ı nücûmun tarihsel gelişiminin ve epistemolojik meşruiyetinin, farklı dönemlerde yaşamış İslâm düşünürlerinin katkıları çerçevesinde ele alınması belirleyici rol oynamıştır. Çalışma, söz konusu disiplinin tarihsel gelişimini dört ana başlık çerçevesinde, doküman analizi ve tarihsel yöntem yardımıyla incelemektedir.
Keywords : İslam Düşünürleri, Metafizik, Kozmoloji, İlm-i Ahkâm-ı Nucûm, Astronomi, Astroloji.

ORIGINAL ARTICLE URL