Deneysel, Rasyonel ve Mistik Bilginin İnşasında Otodidakt Bir Model Olarak Hayy bin Yakzân

Authors : Selahattin Akti

Pages : 441-462

Doi:10.34247/artukluakademi.1758259

View : 58 | Download : 192

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bireyin kendi kendine öğrenme sürecini ifade eden ve Türkçede “öz öğrenim” ile karşılık bulan “otodidakt” terimi birden fazla alt süreç ve alt faaliyeti de kapsamaktadır. Yazılı metinlerdeki kullanımı daha çok son yüzyıllarda artmış olsa da terimin ihtiva ve işaret ettiği olgu düşünce tarihinde hep olagelmiştir. Bu çalışmanın nihai hedefi tarihte otodidakt bir eser olarak görülen Hayy bin Yakzân adlı eserinin söz konusu bağlamda ele alınıp alınamayacağını tartışmaktır. Zira eser 1671 yılında Arapçadan Latinceye Edward Pococke tarafından ilk tercümesi Philosophus Autodidactus adıyla yapılmış ve sonraki yıllarda dönemin düşünürleri tarafından otodidaktizmin en iyi örneklerden biri olarak gösterilmiştir. Nitekim eserin öykü kahramanı Hayy, toplumdan uzak ıssız bir adada vahşi hayvanlar tarafından büyütüldükten sonra hayatta kalabilmek için büyük bir mücadeleye girişmiş ve her şeyi kendi başına öğrenmek zorunda kalmıştır. Ancak Orta Çağ düşünürlerinin dikkatini çeken şey Hayy’ın doğaya karşı kazandığı bu zafer değil, doğayla mücadele halindeyken fizik âlemini anlamak için geliştirdiği düşünme kabiliyetinin bir süre sonra metafizik bilgiyi de elde edebilecek evrimi gerçekleştirebilmesidir. Fiziksel olarak diğer canlılardan daha zayıf olan Hayy’ın onlardan farklı olarak düşünebiliyor olduğunu keşfetmesi ve bu durumu yaşadığı adada lehine çevirmesi çok uzun sürmemişti. Doğanın izlenmesi ve düşünülmesinden hareketle düşüncenin doğasını keşfeden Hayy, doğasını keşfettiği bu teorik düşünme ve mükâşefe yoluyla daha sonra mutlak hakikatin bilgisine ulaşır. Bu çalışmada İbn Tufeyl’in Hayy için öngördüğü ve kademe kademe ilerleyen bu öğrenim sürecinin otodidakt tartışmaları içerisindeki yeri değerlendirilecektir. Nitel analitik bir yöntemi benimsediğimiz araştırmamızda amacımız, sözü edilen sürecin ‘mistik otodidaktizm’ şeklinde kavramsallaştırmasının mümkün olup olmadığını anlamaktır. Bildiğimiz kadarıyla mevcut literatürde eseri pedagojik otodidaktizm açısından analiz eden bir çalışma bulunmamaktadır. Araştırma, klasik İslam düşüncesindeki bu boşluğun doldurulmasına katkı vermeyi hedeflemektedir.
Keywords : İslam Felsefesi, Hayy bin Yakzân, Otodidaktizm, Otodidakt Öğrenim, Mistik Otodidaktizm, Öz Öğrenim

ORIGINAL ARTICLE URL