SOSYAL MEDYA KULLANIMI VE BAĞIMLILIĞI İLE BİLİŞSEL ESNEKLİK ARASINDAKİ İLİŞKİNİN SİSTEMATİK İNCELENMESİ

Authors : Başak Polat, Zehra Allahverdi

Pages : 829-848

Doi:10.53487/atasobed.1621897

View : 250 | Download : 586

Publication Date : 2025-12-19

Article Type : Review Paper

Abstract :Bu sistematik derleme, sosyal medya tutumları, kullanımı, bağımlılığı ve bilişsel esneklik arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyal medya modern yaşamın ayrılmaz bir parçası hâline gelmişken, problemli kullanımı ve bunun psikolojik sonuçlarına dair endişeler de artmıştır. Değişen durumlara uyum sağlama ve alternatif çözümler üretebilme kapasitesi olarak tanımlanan bilişsel esneklik, öz düzenleme ve zihinsel iyi oluş açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu sistematik derlemede, bilişsel esneklik ile sosyal medya kullanımı (tutum, problemli kullanım ve bağımlılık boyutları dâhil) arasındaki ilişkiyi değerlendiren 10 ampirik çalışma incelenmiştir. Bulgular, düşük bilişsel esnekliğin daha yüksek düzeyde sosyal medya kullanımıyla ilişkili olduğunu, ayrıca sosyal medya kullanım düzeyi arttıkça bilişsel esnekliğin azaldığını göstermektedir. Ancak, çalışmaların kesitsel doğası, nedensel yorum yapmayı kısıtlamaktadır. Bilişsel Yük Kuramı ve Bilişsel Davranışçı Kuram’dan yararlanarak yapılan yorumlarda, aşırı ve düzensiz sosyal medya kullanımının bilişsel kaynaklarla ilişkili olabileceği, yüksek bilişsel esnekliğin ise problemli kullanıma karşı koruyucu bir rol oynayabileceği vurgulanmaktadır. Gelecek araştırmalarda, bu ilişkinin yönünü ve mekanizmalarını daha iyi anlamak amacıyla boylamsal ve deneysel desenlerin tercih edilmesi önerilmektedir. Bilişsel esnekliğin sosyal medya davranışlarıyla nasıl etkileştiğini anlamak, özellikle genç kullanıcılar için koruyucu ve eğitsel müdahalelerin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
Keywords : bilişsel esneklik, sosyal medya kullanımı, sosyal medya bağımlılığı, bilişsel yük

ORIGINAL ARTICLE URL