ALİ ŞİR NEVÂYÎ’NİN BEDĀYİ‘Ü’L-VASAT DİVANINDA GÜL-BÜLBÜL MAZMUNU

Authors : Tuğçe Nur Kesin

Pages : 49-68

View : 117 | Download : 222

Publication Date : 2025-12-19

Article Type : Research Paper

Abstract :Gül ve bülbül, Klasik Türk edebiyatının en çok kullanılan mazmunlarından biridir. Aşkın hem bireysel hem de tasavvufi boyutlarını yansıtan bu iki sembol, yüzyıllar boyunca şairlerin hayal dünyasında çeşitli anlam katmanlarıyla işlenmiştir. Klasik Türk şiirinde gül genellikle sevgilinin güzelliğini ve erişilmezliğini temsil ederken bülbül âşığın sadakatini, feryadını ve hasretini dile getirir. Bu köklü geleneğin Türkistan coğrafyasındaki önemli temsilcilerinden biri olan Ali Şir Nevâyî, eserlerinde gül ve bülbül mazmununu farklı açılardan ele alarak ona yeni bir derinlik kazandırmıştır. Bu çalışmanın amacı, Ali Şir Nevâyî’nin Bedāyi‘ü’l-Vasat adlı divanındaki gül-bülbül mazmununun kullanımını ve anlamsal derinliğini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda, araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden metin analizi kullanılmış; divandan tespit edilen ilgili beyitler anlam bilimsel bir bakış açısıyla incelenmiştir. Nevâyî’nin beyitlerinde gül çoğunlukla sevgiliyi, güzelliği, cazibeyi ve ilahi aşkın kaynağını; bülbül ise âşığı, sadakati, tutkuyu ve fedakârlığı temsil etmektedir. Çalışmada, söz konusu mazmunun yalnızca âşık-maşuk ilişkisi bağlamında değil, aynı zamanda vefa-cefa, vuslat-firak, bahar-hazan, hayat-ölüm gibi zıtlıklar üzerinden de yapılandığı görülmüştür. Böylece Nevâyî’nin şiirlerinde aşk olgusunun çok boyutlu ve zıtlıklar temelinde kurgulandığı anlaşılmaktadır. İncelemede, Nevâyî’nin divanındaki gül-bülbül mazmununun Klasik Türk şiirinin ortak sembolik mirası içinde özgün bir yorum sunduğu hem edebî hem de tasavvufi açıdan kalıcı bir etkiye sahip olduğu ortaya konulmuştur.
Keywords : Ali Şir Nevâyî, Bedāyi‘ü’l-Vasat, gül, bülbül, mazmun.

ORIGINAL ARTICLE URL