ÇİNÇAVAT KELİMESİNİN ETİMOLOJİSİ

Authors : İrfan ÇAĞATAY

Pages : 185-204

View : 78 | Download : 45

Publication Date : 2019-06-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Çinçavat kelimesi Türkiye’nin özellikle Kars, Iğdır, Ardahan ve Artvin bölgelerinde kullanılan “kötü huylu, cimri, bencil, kavgacı, mızıkçı, geçimsiz, yüzsüz, pasaklı, dedikoducu” gibi menfi birtakım anlamlara sahip bir sözdür. Kelime, sadece Türkiye ve Türkçede değil, Ermenice başta olmak üzere, Azerice ve Gürcücede de benzer anlamlarda kullanılmaktadır. Çıldır-Iğdır hattında, yerleşik köy hayatı yaşayan, meyvecilik ve sebzecilik yapan halka, konargöçerlerin aşağılayıcı bir tabir olarak Çinçavat dedikleri, XVII. yüzyıldan bu yana takip edilebilmektedir. Bu kelime, Türkiye’de Iğdır ve Çıldır’da, Ermenistan’da ise Vedi bölgesinde köy adı olarak da karşımıza çıkmaktadır. Bölge tarihi hakkındaki iddialı çalışmalarıyla bilinen M. Fahrettin Kırzıoğlu, Çinçavatların 1071 öncesinde bölgeye yerleşen Kıpçak Türkleri olduğunu iddia etmekte ve kelimeyi “Çin+Çavat” şeklinde bölerek birinci unsuru malum Çin ülkesine bağlamaktadır. İkinci unsuru ise Cavak insert ignore into journalissuearticles values(Cavax); ile birleştiren Kırzıoğlu, kelime bitimlerindeki -t ve -k seslerinin çoğul eki olduğunu ileri sürmüştür. Kırzıoğlu, neticede kelimeyi “Çin-Çav-lar”, yani “Çin’den gelen Çav’lar” olarak açıklamış ve Çav adını “Çavuldur” ya da “Çavdar-Tatar” adlı Türk boylarına bağlamıştır. Kırzıoğlu’nun bu önerisi ekseri tarihçiler ve araştırmacılar tarafından kabul görmüş ve bölgenin 1071 öncesi Türklüğü için argüman olarak kullanılmıştır. Ancak onun bu önerisi açıkça bir halk etimolojisidir. Çinçavat kelimesi Ermeni dilinden ödünçlenmiştir. Ermenice čʿnčʿahavat չնչահավատ “imansız, inançsız” anlamında olup, bu kelimenin yerel ağızlarda farklı telaffuzlarının yanında direkt čʿinčʿavat չինչավատ formu da mevcuttur. Bu Ermenice kelime čʿnčʿ- ve havat հավատ unsurlarından oluşmuştur insert ignore into journalissuearticles values(*čʿnčʿ-a-havat);. čʿnčʿ- unsuru bir tür privatif ön ekidir, havat ise “faith, belief, creed; trust, confidence; fidelity, faithfulness, good faith, sincerity; proof, testimony, evidence; creed” anlamına gelmektedir. Kelime anlamının “imansız”dan, Türkçe ağız derleme çalışmalarında karşılaştığımız “cimri, bencil, geçimsiz, pasaklı” vs.ye doğru evirilmesinin sebebi, kelimenin aynı zamanda etnonim olarak da kullanılmasıdır.
Keywords : Çinçavatlar, Çıldır, Kars, Iğdır, Ermenice ödünçlemeler, etnonim

ORIGINAL ARTICLE URL