XVII. YÜZYIL OSMANLI AYDINLARINA GÖRE İLMİYE TEŞKİLATINDAKİ ÇÖZÜLMEYE İLİŞKİN TESPİT VE TEKLİFLER

Authors : Kayhan ATİK

Pages : 31-54

View : 43 | Download : 5

Publication Date : 2000-06-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı imparatorluğu XVI. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bunalımlı bir devreye girmişti. Bu durum devrin aydınlarının insert ignore into journalissuearticles values(devlet adamı, ulema); dikkatini çekmiş ve çareler aramaya başlamışlardır. Aydınlar hem teorik hem de pratik olarak sultanlara, vezirlere ve ilgili devlet adamlarına lâyihalar, siyaset-nâmeler sunarak ikaz etmeye çalışmışlardır. XVI. asırdan başlayan ve XVIII. asra kadar devam eden bu eserler genel olarak, siyasî, sosyal, iktisadî ve askerî problemle­ri ortaya koyarak ilgilileri uyarmak ve bu problemleri gidermek için hazırlanmıştır. Osmanlı devlet teşkilâtını oluşturan ilmiyye, kalemiyye, seyfiyye denilen sa­cayağının belki de en önemli ayağını ilmiyye teşkilâtı teşkil etmektedir. Zira şey­hülislâm, kadıasker, defterdar, nişancı, kadılar, müftüler, müderrisler, cami gö­revlileri bu teşkilâta mensuptu ve bunların tamamı medreseden mezun oluyor­du. Bu sebeple ilmiyye teşkilâtının bozulması, Osmanlı imparatorluğu için önem­li problemlerin başında gelmektedir. Dolayısıyla devletin bunalıma düşmesinin en önemli sebeplerinden biri, belki de en önemlisi bu teşkilâtın gerilemesi ve bo­zulmasıdır. Aydınlarımızın, ilmiyye sınıfının gerilemesi ve bu gerileme ile ilgili çözüm yol­larına ilişkin tesbit ve teklifler genel olarak şu başlıklarda toplanabilir. Ulema sı­nıfının rüşvet alması, ilmiyye mansıblarının ehline verilmemesi, bu sınıfın şöhret ve lükse düşkün olması, tamahkâr olması, ekonomik yönden sıkıntıya düşmele­ri, ahlâkî ve ilmî çöküntüye uğramaları, eğitim ve öğretimin tamamen keşmekeş içine girmesi. XVI. yüzyılda başlayan bu problemler XVII. yüzyıl ve sonrasında da devam etmiştir
Keywords : Ulema, ilmiyye Teşkilâtı, Medrese, Lâyiha

ORIGINAL ARTICLE URL