Fıkıh Usulü Yazımında Memzûc Metot Üzerine Bazı Mülahazalar

Authors : Davut İltaş

Pages : 1-31

Doi:10.28949/bilimname.1699057

View : 608 | Download : 664

Publication Date : 2025-10-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Tedvin döneminden itibaren fıkıh usulü yazımında biri özellikle fakihler tarafından izlenen tarîkatü’l-fukahâ (fıkıhçı yöntem), diğeri kelamcılar tarafından izlenen tarikâtü’l-mütekellimîn (kelamcı yöntem) olmak üzere iki temel yöntem izlenmiştir. İbn Haldûn’un bu iki yöntemden sonra İbnü’s-Sââtî ile başladığını belirttiği bir üçüncü yazım tarzı daha mevcuttur. Bu üçüncü yazım tarzının ayrı bir yöntem olup olmadığı, mahiyeti, isimlendirilmesi, bu yazım tarzının hangi mezhep ya da mezhepler tarafından izlendiği, hangi eserlerin bu yazım tarzına göre yazıldığı ve bu yazım tarzının ortaya çıkmasına etki eden sebepler gibi konular, modern dönemde yazılan usul eserlerinde ve usul tarihine ilişkin yapılan çalışmalarda yeterince açık ve net olarak konulmamıştır. Bu yazının amacı, bu tür konulardaki belirsizlikleri gidermeye yönelik bir katkı sunmaktır. Bu amaçla öncelikle fıkıhçı ve kelamcı yöntemlerin mahiyetine ilişkin bazı kanaat ve tespitlerimize yer verilecek, ardından Hudarî Bey’den başlayarak günümüze gelinceye değin yazılan fıkıh usulü eserlerine üzerinden memzûc (karma) metot algısının genel bir tasviri yapılacaktır. İkinci olarak söz konusu çalışmalarda yazar ve araştırmacılar tarafından memzûc metodun mahiyetine ilişkin yapılan değerlendirmelere ve bu metoda göre yazıldığını kabul ettikleri eserlere değinilerek bunlar üzerine yaptığımız bazı tespitlere yer verilecektir. Üçüncü olarak da memzûc metodun ne olup olmadığına ilişkin kendi kanaat ve değerlendirmelerimize yer verilecektir. Bu çerçevede 1) Bazı araştırmacı ve yazarların ileri sürdüğü gibi bu yazım tarzına göre eser yazan usulcülerin, usul anlayışlarında uzlaşmayı hedefleyip mezhepte savunulan görüşü terk ederek eklektik bir usul anlayışı oluşturmak gibi bir amacı olup olmadığı ve bu yazım tarzının memzûc (karma) metot olarak isimlendirilmesi üzerinde durulacaktır. 2) Yazar ve araştırmacılar tarafından memzûc metoda örnek verilen eserlerden hangilerinin bu kapsama dâhil olduğu, hangilerinin dâhil olmadığına ilişkin bir değerlendirme yapılacaktır. 3) Birçok yazar ve araştırmacı tarafından dile getirilen, bu yazım tarzının çoğunlukla Hanefî usulcüler tarafından izlenmekle birlikte diğer mezheplere mensup bazı usulcüler tarafından da izlendiği iddiasının doğru olup olmadığı incelenecek ve bu konuda kendi kanaatimiz ortaya konularak bu yazım tarzının konumlandırılması konusunda bir teklif ve öneri sunacağız. 4) Son olarak da eklektik ve uzlaşmacı bir usul anlayışı oluşturmak için usul eseri yazımı anlamında memzûc metodun, modern bir olgu olduğuna temas edilecektir.
Keywords : Fıkıh usulü, fıkıh usulü yazımı, fıkıhçı yöntem, kelamcı yöntem, memzûc metot, karma metot.

ORIGINAL ARTICLE URL