17. VE 18. YÜZYILLARDA OSMANLI İMPARATORLUĞU’NDA İHTİDANIN İDARİ VE TOPLUMSAL DİNAMİKLERİ VE KİSVE BAHASI UYGULAMASI

Authors : Gülcan Avşin Güneş
Pages : 425-455
View : 70 | Download : 103
Publication Date : 2025-09-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu makale, 17. ve 18. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu’nda mühtedilere yönelik kisve bahası uygulamasını, salt bir inanç değişimi değil, devletin gayrimüslim tebaayla kurduğu ilişkiler ağı içerisinde çok boyutlu bir yönetim aracı olarak ele almaktadır Çalışmanın temel sorunsalı, kisve bahasının hangi toplumsal ve idari işlevleri üstlendiği ve bu uygulamanın birey-devlet ilişkilerinde nasıl bir rol oynadığıdır. Literatürde çoğu zaman bireysel inanç tercihi, Osmanlı sultanlarının yönetim başarısı veya gayrimüslim halklara yönelik baskısı çerçevesinde yorumlanan kisve bahası, bu çalışmada arşiv belgeleri —özellikle arzuhaller, i‘lâmlar ve mühimme kayıtları— ışığında incelenerek çok yönlü bir yönetim stratejisi olarak analiz edilmiştir. Özellikle merkeziyetçiliğin yeniden kurgulandığı 17. ve 18. yüzyıllarda, dönemin gereklerine uygun yönetim, denetim ve meşruiyet araçlarının benimsenmesiyle gündeme alınan kisve bahası ihtidanın ödüllendirici ve kurucu pratiklerinden olmuştur. Bulgular, kisve bahasının mühtedilerin Osmanlı toplumuna kabulünü hızlandıran, yeni kimliklerini görünür ve meşru kılan, sosyal aidiyet ve statü dönüşümünü destekleyen yapısal bir işlevi olduğunu göstermektedir. Makale, ihtida süreçlerinin kurumsal işleyişini ortaya koyarken, bu uygulamanın Osmanlı İmparatorluğu’nun dini ve sosyal çeşitliliği bağlamında istikrar, sadakat ve meşruiyet üretme stratejilerinin bir parçası olduğunu savunmaktadır. Bu çalışma, Osmanlı kaynaklarını kullanarak mevcut literatürdeki yaklaşımları kavramsal ve ampirik biçimde yeniden tartışmakta, kisve bahasını Osmanlı İmparatorluğu’nun dini, toplumsal ve bürokratik mantığıyla uyumlu rafine bir yönetim pratiği olarak konumlandırmaktadır.
Keywords : İhtida, Kisve Bahası, Gayrimüslimler, Osmanlı Yönetimi, Osmanlı Toplumu.

ORIGINAL ARTICLE URL