Ecel-Ölüm Algısının Eşdizim Kavramı Ekseninde Görünümleri: Şehzade Ve Sultan Şairler Örneği

Authors : Nazire Erbay, Serap Bozkurt Güvenek

Pages : 25-46

Doi:10.54316/dilarastirmalari.1511939

View : 162 | Download : 122

Publication Date : 2025-05-12

Article Type : Research Paper

Abstract :İnsanoğlunu dünyadaki varlığı kadar ölüm ve sonrası da yakından ilgilendirir. Ölüm ve ecel hadisesi evrensel olarak bütün sanat dallarının konusudur. Klasik Türk şiirinde de ölüm ve ecel geleneğin, inancın hatta kültürel değer aktarımının aracı olarak hem dünyevi hem uhrevi hayatın anlamlandırılması şeklinde ele alınır. Klasik Türk şiirinde sözcük seçimleri dil kullanımı, edebî anlayış, ahenk ve ritim, inanca dayalı etkenlerden dolayı rastlantısal birlikteliklerden oluşturulmaz. Geleneğin getirisi ve şair tercihleriyle şiir dilinde neredeyse bütün sözcükler anlamsal ve kavramsal açıdan özgül birer gösterge niteliği kazanır. Klasik Türk şiirinde ecel ve ölüm konusu birçok şairin eserinde diğer sözcük kullanımlarıyla beraber mazmunları öne çıkarır. Mazmunlar, etrafına benzer sözcükleri bir araya toplamaya muktedir olurlar. Böylece mazmunlar, önündeki ve arkasındaki sözcüklerle kurduğu eşdizimsel ilişkilerle şiirin anlamsal değerini farklılaştırır. Ecel ve ölüm konusu beyitlerde ele alınırken mazmunların yer alma şekilleri ve diğer sözcüklerle kurduğu bağdaşıklık eşdizimsel etkiye dair fikir verir. Hanedana mensup şehzade ve sultan şairler geleneksel şiir yazma tarzını kültür ve inançlarına dair değer aktarımlarıyla gösterirler. Şehzade ve sultan şairler ölüm ve ecel konusunu ele alırken mutlak varlığın karşısında sıradan, mütevazı bir kul veya ölümü mutlaka tadacak iktidar duruşundadırlar. Bu çalışmada divan sahibi şehzade ve sultan şairlerin ecel ve ölüm olgusuna beyitlerinde yer vermeleri eşdizimsel görünümlerle ele alınmaktadır. Şehzade ve sultan şairlerin ecel ve ölüm konusunu eşdizimsel tasnif ve görünümlerle değerlendirmek klasik Türk şiir dilinin anlamsal-yapısal düzeni hakkında çıktılar oluşturmaya yarayacaktır. Ayrıca klasik Türk şiir diline ait eşdizimsel değerler ortaya konularak birey-toplum-coğrafya-kültür ilişkileri hakkında önemli sonuçlara varılabilecektir.
Keywords : Klasik Türk Şiiri, Ecel, Ölüm, Eşdizim, Şehzade ve Sultan.

ORIGINAL ARTICLE URL