İslâm Hukukunda Cezaların Bireyselleştirilmesi İlkesi
Authors : Suat Erdoğan
Pages : 1615-1637
Doi:10.37697/eskiyeni.1463132
View : 130 | Download : 90
Publication Date : 2024-12-24
Article Type : Research Paper
Abstract :Cezanın suçlunun kişiliğine uydurulması anlamına gelen cezanın bireyselleştirilmesi ilkesi, diğer ilkelerle birlikte çağdaş ceza hukukunun kavramları içerisinde yerini almıştır. Çalışmada cezanın bireyselleştirilmesi ilkesinin tarihi süreci ve ilkenin kavramsal çerçevesi ortaya konulmaktadır. Klasik öğretinin kanunilik ve eşitlik ilkesi ile bağdaşmasa da “suçlunun kişiliği” hukuki bir kavram olarak günümüz ceza hukukunda yerini almış ve cezada bireyselleştirme çağdaş ceza hukukunda bir ilke olarak kabul edilmiştir. Cezanın bireyselleştirilmesi genel olarak birçok akademik çalışmaya konu olsa da İslam ceza hukuku özelinde tespit edebildiğimiz kadarıyla, sadece zina suçu ile sınırlı akademik bir makale bulunmaktadır. Bu çalışmada cezanın bireyselleştirilmesi ilkesi İslâm hukukunun bütünü üzerinden daha detaylı bir şeklide incelenmektedir. İslâm ceza hukukunun aslî kaynakları Kur’an ve sünnette cezanın bireyselleştirilmesi kapsamında değerlendirilebilecek verilerin bulunduğu tespit edilmiştir. Makalede ayrıca İslâm hukukunda ta‘zîrle ilgili iki örnek üzerinden, cezanın bireyselleştirilmesi ele alınmaktadır. Bunlardan birincisi ta‘zîr cezalarında suçluların sosyal statüsüne göre değişen ceza öngörüleri, ikincisi ise Osmanlı kanunnamelerinde kişilerin ekonomik durumlarına göre değişen para cezalarıdır. Cezanın caydırıcılığının kişile¬rin sosyal statülerine göre değişeceği gerekçesiyle, ta‘zîr cezaları bağlamında, suçluların sosyal statüsüne göre değişen ceza öngörüsü, cezanın bireyselleştirilmesi anlamında önemli bir örnek olarak kabul edilebilir. Fakat bu anlayışa göre toplumun alt kesimleri için en ağır cezalar öngörülürken, üst kesimlerin cezalarının kademeli olarak hafifletilmesinin adalet ve hakkaniyet açısından kabulü mümkün değildir. Kanunnâmelerde çoğunlukla para cezalarının belirlenmesi, İslâm ceza hukukunda mali cezaların bulunmadığı şeklinde eleştirilmekle birlikte, kişilerin ödeme gücüne göre değişen mali ceza siyaseti, son yıllarda daha çok taraftar bulmaktadır. Kişilerin ekonomik durumunun hesaba katılmadığı para cezalarında, cezanın ızdırap verici vasfı anlamını yitirmektedir. Çünkü herhangi bir suçtan dolayı aynı miktarda para cezası, bazıları için son derece acıtıcı iken, varlıklılar için ceza olarak tanımlanması dahi mümkün değildir. Osmanlı Kanunnâmeleri’nde yer verilen, suçluların ekonomik durumuna göre değişen farklı ceza düzenlemeleri, cezanın suçlunun kişiliğine uydurulması açısından önemli bir örnektir.Keywords : İslâm Hukuku, Cezanın Bireyselleştirilmesi, Ta‘zîr, Kanunnâme, Para Cezası
ORIGINAL ARTICLE URL