KUTADGU BİLİG’DE AÇ- FİİLİNİN ÇOK ANLAMLILIĞI

Authors : Selda Karaşlar

Pages : 243-263

View : 141 | Download : 118

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Kutadgu Bilig, Eski Türkçe döneminin İslami evresine ait ilk mesnevi olarak hem Eski Türk edebiyatının hem de Eski Türk dilinin kıymetli eserlerinden biridir. Karahanlı Türkçesinin en hacimli edebî eseri olması nedeniyle bu eser, Eski Türk dili ve söz varlığına dair önemli örnekler sunmaktadır. Bu çalışmada, Kutadgu Bilig’de geçen \\\"aç-\\\" fiilinin çok anlamlılık özelliği incelenmiştir. Çok anlamlılık (polisemy), tek bir kökten bir sözcüğün zamanla farklı anlamlar kazanmasıdır ve söz varlığındaki metaforları, deyimleşmeyi ve çeşitli anlam olaylarını anlamak açısından anlambilimde önem taşır. Araştırmada, Arat ve Kaçalin’in ortaya koyduğu Kutadgu Bilig metinleri ile Arat’ın tercümesi esas alınmıştır. Çalışma sonucunda, “aç-” fiilinin Arat’ın Kutadgu Bilig indeksinde ve Clauson’un etimolojik sözlüğünde belirtilen anlamların ötesinde 35 farklı anlama geldiği tespit edilmiştir. Bu anlamlar arasında fiziksel açma, açıklama, bakma, ilgilenme, dua etme, rüya anlatma, sırrı ifşa etme, yardımda bulunma ve fethetme gibi çeşitli kavramlar bulunmaktadır. Ayrıca, \\\"aç-\\\" fiili, köz aç-, kapuğ aç-, til aç-, yol aç-, vb. örneklerde olduğu gibi bazı adlarla birleşerek yeni metaforik anlamlar kazanmış ve deyimleşmiştir.
Keywords : Kutadgu Bilig, çok anlamlılık, Eski Türkçe, Karahanlı Türkçesi, aç- fiili.

ORIGINAL ARTICLE URL