ERMENİ HARFLİ KIPÇAKÇADAKİ TÜRKÇE KÖKENLİ DİNÎ SÖZ VARLIĞININ YAPISI ÜZERİNE NOTLAR

Authors : Hüseyin Yıldız, Abdulkadir Öztürk, Elmira Mulkıbayeva

Pages : 9-30

View : 169 | Download : 148

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Tarihî Türk yazı dilleri arasında Kuzeybatı kolunu temsil eden Kıpçakçanın dil özelliklerini önemli ölçüde yansıtan ve literatürde Ermeni Harfli Kıpçakça olarak yer edinen tarihî lehçe, Türk dili çalışmalarında özel bir yere sahiptir. Ermeni harfleriyle 16.-17. yüzyıllarda Doğu Avrupa coğrafyasında eserler meydana getiren bu yazı dili fonetik, morfolojik, leksik, sentaktik ve semantik gibi temel gramer konuları açısından incelenmeye değer Türk dilinin bir yazı dili alanıdır. Dilin gelişim ve ilerleme kat etmesinde dilin kullanım alanı, dil bilimsel düzlemde karakteristiği, sahip olduğu söz varlığı da etkin rol oynamaktadır. Özellikle sahip olduğu söz varlığı, tematik olarak pek çok birikimi ve dilsel şekillenmeyi de ortaya koymaktadır. Bu çalışmada, Türk dilinin özel bir alanı olarak düşünülen Ermeni Harfli Kıpçakçanın söz varlığı, Garkavets (2018) ve Tryjarski (1968-1972) çalışmaları esasında incelenerek öncelikle Türkçe kökenli 413 dinî terim tespit edilmiştir. Tespit edilen bu Türkçe dinî kelimelerin basit, türemiş ve birleşik olmak üzere üç kategori altında yapısal incelemesi ortaya konmuştur. Sonuç olarak en sık al, arı-(mak), bol-(mak), *kön-(mäk), χutχa-(mak), öç, ög-(mäk), öl-(mäk), yar-(mak), yügün-(mäk) köklerinin ve {-(X)n-}, {+lA-}, {-mAK}, {-(X)l-}, {+lXK}, {-(X)t-}, {-GAn}, {+A-}, {-mA}, {+sXz}, {-(v)UçI} eklerinin kullanıldığı tespit edilmiştir. Bir diğer tespit ise Kıpçakların dinî terminolojiyi Türkçeleştirirken ata, biy, kömär, yazıχ, alġış, ulukün gibi kelimeleri kolaylıkla kullanabilmeleridir.
Keywords : Kıpçakça, Ermeni Harfli Kıpçakça, Türkçe Kökenli Dinî Terimler, Söz Varlığı, Yapısal İnceleme

ORIGINAL ARTICLE URL