Descartes Felsefesinde Tözlerin Belirlenimine Giden Yol
Authors : Hatice İrem Eker
Pages : 369-379
Doi:10.18795/gumusmaviatlas.1596161
View : 345 | Download : 461
Publication Date : 2025-10-27
Article Type : Research Paper
Abstract :15. ve 16. yüzyıllar, Batı tarihinde Orta Çağ dünya düzenini sarsan büyük tarihsel hareketleri içerir; Nicolaus Copernicus [Niklas Koppernigk] (1473- 1543) ve yeni evren tasarımı, Rönesans’ın (~1300- ~1600) kültürel alandaki derin etkileri, coğrafi keşifler, matbaanın icadı sonucu İncil’in basımı ve çoğaltılması (~1481), Martin Luther (1483-1546) önderliğinde Reform hareketi. René Descartes (1596-1650), tüm bu büyük dönüşümlerin kavşağında, modern Batı düşüncesinin temellerini atan ve kartezyen düalizm olarak anılacak olan felsefi sistemi geliştirir. Zihin-beden düalizmine dayanan özne [cogito] kuramıyla Descartes, sosyo-ekonomik kontrolü ele geçirmek üzere harekete geçen modern bireyin merkezi konumunu felsefi olarak sistemleştirir. Descartes özneyi Tanrı’nın ve bedenin yanı sıra bir töz olarak konumlandırır. Ancak Descartes’ın tözleri belirlediği epistemolojik güzergâh ve empiristlerin eleştirileri kendisinden sonraki yüzyıllar boyunca tartışılacak bir ayrımı ortaya çıkarır: Bilginin temellerine ve kaynağına ilişkin iki farklı dünya görüşü olan akılcılık [rationalism] ve deneycilik [empiricism]. Bu çalışmada, ilk olarak Descartes’ın sonlu töz zihin [res cogitans], sonlu töz beden [res extensa] ve sonsuz töz Tanrı [res infinita/ res divina] kavramsallaştırmalarına ulaşma yolunu belirleyen bilgi kuramsal öğreti ele alınmaktadır. Bu yolu takip ederken Descartes’ın tözleri niteliklerden yola çıkarak belirleme yolu vurgulanmaktadır. Daha sonra, Descartes’a yönelen bazı temel eleştirilerde tözler ve öznitelikler arasındaki epistemolojik ayrımın sorgulanması ele alınmaktadır. Nihai olarak ise Descartes dizgesinde yanıtsız kalan sorunsallardan birinin bu probleme işaret eden kavramsal seçiklik belirlenimi olduğu gösterilmektedir. Anahtar Kelimeler: Sonsuz töz-Tanrı, Sonlu töz-zihin, Sonlu töz-beden, Kavramsal seçiklik.Keywords : Sonsuz töz-Tanrı, sonlu töz-zihin, sonlu töz-beden, kavramsal seçiklik
ORIGINAL ARTICLE URL