Celâleddin Hârizmşah’ın Azerbaycan İşgali ve Buna Bir Tepki: Gence’de Demirci Bender İsyanı

Authors : Sefer Solmaz

Pages : 653-665

Doi:10.18795/gumusmaviatlas.1783952

View : 117 | Download : 202

Publication Date : 2025-10-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Azerbaycan, son derece stratejik olan coğrafi konumundan dolayı tarihsel süreçte pek çok defa işgallerle karşı karşıya kalmıştır. Bunlardan birisi de Celâleddin Hârizmşah’ın Azerbaycan işgalidir. Aslında yaklaşan Moğol tehlikesine karşı koyabilecek bir gücün olmadığı düşüncesinin hâkim olduğu bir dönemde Celâleddin Hârizmşah’ın ansızın Azerbaycan’a gelmesi, halkın geleceğe ümitle bakmasına neden olmuştur. Çünkü insanlar, Celâleddin’in herkesi kendi etrafında birleştirerek Moğollara karşı koyabileceğine inanmıştır. Ancak Hârizmşah sultanının Azerbaycan’da hâkimiyetini tesis etmesinin üzerinden kısa bir süre geçince gerçekler hiç de böyle bir durumun yaşanmayacağını göstermiştir. Nitekim Celâleddin, kendisini Büyük Selçuklu Devleti’nin devamı addederek sürekli komşu ülkelerin topraklarına saldırmış ve ordusunun her geçen gün artan masrafı da valileri aracılığıyla halka yüklenmiştir. Celâleddin Hârizmşah’ın bu faaliyetleri ülkenin tamamında olduğu gibi Gence’de de halkın huzursuzluğuna sebep olmuştur. Gence Esnaf Teşkilatı’nın başında bulunan demirci ustası Bender, halkı bu sorunu çözeceğine ve şehri yeniden özgürleştireceğine inandırmıştır. 1231 yılında Gence’de Demirci Bender önderliğinde başta esnaf ve köylüler olmak üzere Genceliler ayaklanarak kentteki Hârizmlilerin hepsini kılıçtan geçirmiştir. Başarıya ulaşan isyan ile Demirci Bender, şehrin yönetimini elde etmiştir. Şehir, kısa süreliğine de olsa işgalden kurtarılmasına rağmen iyi yönetilememiştir. Demirci Bender, Gence’de adil bir yönetim sergileyemeyince halk ondan desteğini çekmiş ve bunun üzerine Celâleddin şehri geri almıştır. Moğolların yaklaşması Celâleddin Hârizmşah’ın Gence’yi terk etmesine neden olmuştur. Ancak Demirci Bender’in Gence’deki iktidarı uzun sürmese de o gerçekleştirdiği bu isyan hareketi dolayısıyla Azerbaycan’ın önemli kahramanlarından biri sayılmış, kendisinden sonraki bağımsızlık hareketlerine ilham kaynağı olmuş ve günümüzde Gence’nin Hacıkent İlçesinde Selefler-Halefler Parkı’na heykeli dikilmiştir.
Keywords : Gence, Demirci Bender, İsyan, Celâleddin Hârizmşah

ORIGINAL ARTICLE URL