Hadislerde Üç Kamusal Mekân: Mescid, Çarşı ve Sokağın Sosyal Rolüne Dair Bir İnceleme

Authors : Zeynep Polat

Pages : 310-337

Doi:10.61218/hadith.1709245

View : 121 | Download : 173

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Hz. Peygamber’in (s.a.v.) hadislerinde sıkça yer alan mescid, çarşı/pazar ve sokak gibi kamusal mekânlar üzerinden, erken dönem İslâm toplumunun ahlâkî ve sosyal yapısının nasıl şekillendiğini incelemeyi hedeflemektedir. Zira bu üç mekân, İslâm toplumunun erken döneminin sosyal dokusunu anlamada anahtar mekânlardır. Hadislerde geçen mekân tasvirleri, sadece ibadet ve gündelik hayatın düzenlenmesine dair bilgiler sunmakla kalmaz; aynı zamanda Müslüman bireyin kamusal alandaki sorumluluğunu, toplumla kurduğu ilişki biçimini ve ahlâkî kimliğini de inşa eden önemli göstergelerdir. Bu noktada mescid eğitim, istişare, sosyal dayanışma ve diplomatik ilişkilerin yürütüldüğü çok yönlü bir merkez; çarşı/pazar, ekonomik hareketliliğin ahlakî denetim altında gerçekleştiği alan; sokak ise bireyin toplumla doğrudan temas ettiği, mahremiyetin, nezaketin ve toplumsal düzenin gözetildiği kamusal bir alandır. Makale, bu mekânları modern sosyal bilim kuramlarıyla, özellikle Henri Lefebvre’nin “mekânın toplumsal üretimi” ile Michel Foucault’nun “panoptik denetim” ve “heterotopya” kavramlarıyla karşılaştırmalı olarak ele almakta; böylece hadislerin sadece ferdî hayatı değil, aynı zamanda kamusal düzeni ve toplumsal mimariyi şekillendiren dinamik gücü vurgulanmaktadır. Bu yönüyle çalışma, hadis ilminin sosyolojik çözümlemelere imkân tanıyan muhtevasını ve toplum inşasındaki kurucu yerini dikkatlere sunmaktadır.
Keywords : Hadis, Mekân, İslam Toplumu, Mekân Kuramları, Foucault, Lefebvre, Toplumsal Kimlik

ORIGINAL ARTICLE URL