Bilgi Kaynakları Açısından Modern Psikoloji ve Hz. Peygamber’in İnsan Tasavvuru
Authors : Emirsultan Demireşik, Abdulvahap Özsoy
Pages : 408-438
Doi:10.61218/hadith.1811920
View : 142 | Download : 270
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Modern Psikoloji disiplini ile Hz. Peygamber\\\'in hadisleri üzerinden şekillenen insanı anlama biçimleri arasında, benzerliklerin yanı sıra temel bilgi kaynakları ve ontolojik kabullerden kaynaklanan önemli farklılıklar bulunmaktadır. Bu makalenin temel amacı, modern psikoloji bilimi ile Hz. Peygamber\\\'in insana yaklaşımlarındaki bilgi kaynakları (epistemoloji) açısından görülen benzerlik ve farklılaşma noktalarını ele almaktır. Bu karşılaştırma ile iki yaklaşımın insanı anlama sürecine sağlayabileceği muhtemel tamamlayıcı katkılar tespit edilmeye çalışılacaktır. Yöntem: Çalışma, modern psikoloji biliminde kabul gören temel bilgi kaynakları ile İslam ilim geleneği ve Hadis literatüründe öncelenen epistemolojik temeller arasında karşılaştırmalı analiz yöntemini kullanmaktadır.Bulgular: Ampirizm ve pozitivizmden etkilenen modern psikoloji, bilgi üretimini büyük ölçüde gözlemlenebilir davranış, ölçülebilir fenomenler ve istatistiksel normlarla sınırlamakta, bu haliyle genellikle değerden bağımsız, indirgemeci ve tümevarımcı bir yaklaşım benimsemektedir. Buna karşılık, Hz. Peygamber\\\'in insan tasavvuru ise temelini Vahiy, akıl, insan tecrübesi (ampirizm) ve doğru haberden (sadık haber) almakta; fıtrat, ahlaki sorumluluk ve ahiret birliği bağlamında insanı bütüncül (tümcü) ve tümdengelimci bir bakış açısıyla ele almaktadır. Peygamberi yaklaşım, insanı ahlaki ve manevi kemale yönlendiren, açıkça normatif bir çerçeve sunar. Makale, Hz. Peygamber\\\'in beşerî-ampirik bilgiyi (tıp, savaş veya sosyal gözlem gibi alanlarda) kullandığını, ancak Gayb\\\'a ait meselelerde veya bilginin mutlaklaştırılması söz konusu olduğunda bu tür bir yaklaşımı kesinlikle reddettiğini göstermektedir. Sonuç: Epistemolojik ayrışma, modern psikolojinin betimleyici ve ölçülebilir yönlere odaklanmasına neden olurken, hadis perspektifi insanın aşkın boyutunu da içeren kapsamlı, teleolojik ve normatif bir çerçeve sunmaktadır. Farklılıkları göz önünde bulundurarak, makale, psikolojinin zengin ampirik verileri ile hadis temelli bütüncül ve aşkın çerçeve arasında, insanı daha derinlemesine anlama noktasında karşılıklı ve tamamlayıcı bir işbirliğinin değerli ve mümkün olduğu sonucuna varmaktadır.Keywords : Epistemoloji, Modern Psikoloji, Hz. Peygamber (Hadis), İnsan Tasavvuru, Vahiy, Pozitivizm, Normatif Yaklaşım, Fıtrat.
ORIGINAL ARTICLE URL