Câmi‘u’t-Tirmizî’ye Yönelik Tenkitler: Müellifinin Meçhul Olduğu ve Semâ ile Rivayet Edilmediği İddialarının Tahlili

Authors : Mehmet Sait Kurtuluş

Pages : 562-590

Doi:10.61218/hadith.1673686

View : 82 | Download : 86

Publication Date : 2025-07-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, İbn Hazm’ın (öl. 456/1064) Câmi‘u’t-Tirmizî müellifi Tirmizî’yi (öl. 279/892) “meçhul” olarak nitelendirmesi ile Fars bölgesindeki bazı âlimlerin, eserin müellifinden semâ edilmediğine dair iddialarını inceler. Her iki varsayım da erken dönemde eserin itibarına gölge düşüren hususları yansıtması bakımından benzerlik göstermektedir. Öncelikle, İbn Hazm’a nispet edilen sözün farklı coğrafya ve dönemlerde nasıl nakledildiği; İbnü’l-Kattân (öl. 628/1231), Zehebî (öl. 748/1348) ve İbn Hacer (öl. 852/1449) gibi âlimlerce nasıl yorumlandığı kronolojik olarak incelenmektedir. Ayrıca Câmi‘u’t-Tirmizî’nin Endülüs’e intikal süreci, eserin bölgedeki tanınırlığı ve İbn Hazm’ın “meçhul” kavramının kullanıma ilişkin muhtemel anlamlar incelenmiştir. Araştırmalar neticesinde, Câmi‘u’t-Tirmizî’nin İbn Hazm’ın vefatından bir asır önce yani 4./10. yüzyılın ortalarında Endülüs’e ulaştığı, İbn Hazm’ın hocalarının eserlerinde yer aldığı ve ona atfedilen ifadenin büyük ihtimalle bağlamından koparılarak yanlış anlaşıldığı tespit edilmiştir. Eserin müellifinden doğrudan tahammül edildiğine dair şüpheler, Fars bölgesinden Ebû Abdullah el-Fesevî’ye (öl. 5./11. asrın ilk yarısı) ve onun hocalarına atfedilmektedir. Ancak mütehassıs âlimler, Şâşî (öl. 335/946) ve Mahbûbî (öl. 346/957) gibi muhaddislerin, eseri doğrudan müellifinden sahih bir semâ ile tahammül ettiklerini vurgulamışlardır. Üstelik muttasıl bir semanın olmadığına dair şüphelerin kendisine atfedildiği Fesevî tarafından da Câmi‘u’t-Tirmizî’nin tahammül edilip rivayet edildiğine dair kayıtlar işbu iddiayı çürütmektedir.
Keywords : Hadis, Tirmizî, İbn Hazm, Câmi‘u’t-Tirmizî, Meçhul

ORIGINAL ARTICLE URL