Rûhu’l Beyân Tefsiri Bağlamında İsmâil Hakkı Bursevî’de Vahdet-i Vücûd Anlayışı

Authors : Muzaffer İnneci

Pages : 233-256

View : 59 | Download : 21

Publication Date : 2024-10-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Vahdet-i vücûd fikrinin tefsirlerdeki izdüşümlerini çalışmaya karar verince, işârî tefsirlerden “Rûhu’l Beyân” tefsiri dikkatimizi çekmiştir. İsmâil Hakkı Bursevî’nin sadece tasavvufla kalmayıp diğer İslamî ilimlerdeki iddialı duruşu vahdet-i vücûdu onun tefsirinden araştırmak istememizin sebeplerindendir. Rûhu’l Beyân içerdiği işârî yaklaşımların yanı sıra diğer İslamî disiplinlerden epeyce faydalanılarak yazılan, işaret, rivayet ve dirayet yönü bulunan zengin bir tefsirdir. Tasavvufun önemli konularından olan vahdet-i vücûd anlayışının doğruluğunun veya yanlışlığının ortaya konulabilir olmaması sebebiyle sûfîler bazı eleştirilerin hedefi haline gelmiştir. Bursevî de yaşadığı dönemde bu tepkilerden nasibini almıştır Tasavvufun mahrem konularını kürsülerde anlattığı için yetkililer kendisine tepki göstermişlerdir. Rûhu’l Beyân tefsirinde de bu anlayışa yer vermiştir. Fikirlerini İbnü’l Arabî gibi tasavvuf büyüklerinin sözleriyle desteklemeye çalışmış, Hallâc-ı Mansûr’un vahdet-i vücûd anlayışını savunmaya gayret etmiştir. Makalenin birinci bölümünde Bursevî’nin hayatı, düşünce dünyası, tasavvufi kimliği, İbnü’l Arabî’ye olan yakınlığı ve Rûhu’l Beyân tefsirinde izlediği usul incelenecektir. İkinci bölümde ise vahdet-i vücûdu yansıttığı fikirlerini İbnü’l Arabî’nin düşünceleriyle karşılaştırmalı şekilde irdeleyeceğiz. Makalede vahdet-i vücûd fikrinin temellendirilmesine dair tartışmalardan kaçınılmış, sadece tefsirde nasıl yer aldığına odaklanılmıştır. İsmâil Hakkı Efendi’nin vahdet-i vücûdla ilgili düşüncelerini incelediğimiz çalışmamızın literatüre mütevazi bir katkı sunması beklentimizdir.
Keywords : Vahdet i Vücut, İsmâil Hakkı Bursevî, Hak, Hakikat, Enel Hakk

ORIGINAL ARTICLE URL