Irak Hanefîliği ve Semerkand Hanefîliği Çerçevesinde Hanefî Usûlünde Haber Teorisinin Genel Esasları Üzerine Bir Değerlendirme

Authors : Ahmet Bulut, Talip Türcan

Pages : 1-17

View : 81 | Download : 44

Publication Date : 2025-05-31

Article Type : Review Paper

Abstract :Bu makale, Irak Hanefîliği ve Semerkand Hanefîliğinin haber teorisine dair yaklaşımlarını konu edinmektedir. Bunun amacı, Hanefî usûlündeki haber teorisinin genel esasları üzerine her iki Hanefîlik çerçevesinde değerlendirme ortaya koymaktır. Nitekim çalışmada konu edildiği üzere fıkıh usûlü bağlamında ‘haber teorisi’, bilgi edinme yollarından olan haberin doğruluğu, güvenilirliği ve epistemolojik değerinin tespiti, dinî hükümlerin sağlam bir zemine oturtulması açısından önemlidir. Haberin kaynağı ve bilgi değerinin belirlenmesinde izlenecek kriterler konusunda âlimler arasında tam bir mutabakat sağlanamamış, her bir mezhep kendi dinamiklerine uygun ölçütler tesis etmiştir. Hanefî usûlcüler, haberleri kendi metodolojileri bağlamında ele almış, sened ve metin tenkidine dayanmakla birlikte daha çok muhteva odaklı bir teori oluşturmuşlardır. Irak Hanefîliği ve Semerkand Hanefîliği arasında, usûl sahasında temel hususlarda ittifak olmakla birlikte ictihada yönelik hususlarda ihtilâflar ortaya çıkmıştır. Söz konusu ihtilafların haber anlayışına da yansımış olması muhtemeldir. Bu çalışmada literatür taranarak analiz yoluyla yaptığımız incelemeye göre, her iki ekolün haber teorisine dair yaklaşımlarında büyük ihtilâfların bulunmadığı, bunların usûl ve fürû-i fıkha dair bazı meseleler çerçevesinde olduğu tespit edilmiştir. Neticede tespite konu bu ihtilafların fürû-i fıkha kimi hususlarda yansıdığı, birçok meselede ise tam anlamıyla pratiğe yansımadığı görülmüştür.
Keywords : Irak Hanefîliği, Semerkand Hanefîliği, el-Mâturîdî, Haber Teorisi, İhtilaf.

ORIGINAL ARTICLE URL