Nizâmeddîn en-Nîsâbûrî’nin Tefsirinde Rivayet Kullanımı

Authors : Bilal Ercan

Pages : 55-88

View : 61 | Download : 62

Publication Date : 2025-12-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu araştırmada Nizâmüddîn Hasen b. Muhammed en-Nîsâbûrî’nin (ö. 730/1329 [?]) rivayet kaynaklarının sunduğu imkânı Garâibü’l-Kur’ân adlı tefsir çalışmasına taşıma biçimi konu edildi. Tahkik tavrının benimsendiği Yenilenme Dönemi’nin bir bilgini olarak dönem ilmiyesinin yöntem anlayışını benimsemiş görünen Nîsâbûrî’nin tefsirin diğer alanlarına göre akıl yürütmeye nispeten daha kapalı duran rivayet alanında nasıl bir tavra sahip olduğunu açığa çıkarmak hedeflendi. Bunu gerçekleştirebilmek için tefsirin temel rivayet kaynaklarından devşirdiği malzemeyi kullanma biçimi, yer yer kaynaklarıyla da mukayese edilerek Garâib’in taranması yoluyla tespit edildi. Bu bağlamda Esbâbü’n-nüzûl ve sûrelerin Mekkî-Medenî oluşlarına dair rivayetlerin Kur’ân’ın anlaşılmasına ne ölçüde hizmet ettiği, müfessirin bu rivayetler karşısında olumlayıcı, değerlendirici ve eleştirel tavırları eşliğinde irdelendi ve müfessirin rivayet malzemesi karşısında yerine göre tüm bu tavırları yansıttığı görüldü. Tefsirin genel tarih yazıcılığı bağlamında siyer ve peygamberler tarihine dair rivayetlerin taşıdığı kıymet ve tefsire taşınma amacı belirgin kılınmaya çalışıldı. Bu noktada özellikle de peygamberler tarihiyle ilgili gündeme gelen israiliyat konusunda müfessirin lehte yahut aleyhte bir pozisyonu üstlenmediği, ama ismet başta olmak üzere kelâmî hassasiyetler ile tefsirde işlevselliğe dönük kaygılarının bu noktada devrede olduğu saptandı. Öte yandan rivayet malzemesinin, ifadelerin dilbilimsel izahına dönük katkıları açığa çıkarılmaya çalışıldı. Müfessir zaviyesinden bu katkının, bazen anlamı sınırlandırıcı ama bazen de genişletici bir fonksiyon icra ettiği görüldü.
Keywords : Nizâmeddîn en-Nîsâbûrî, Garâib, tefsir, rivayet.

ORIGINAL ARTICLE URL