Erken Devir İslam Mabetleri ve Oryantalistler-I: Kâbe ve Mescid-i Nebî Yapıları Hakkında Oryantalist İddialara Cevaplar

Authors : Fettah Aykaç

Pages : 535-566

Doi:10.31591/istem.1741941

View : 98 | Download : 140

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Öz Avrupa’da 18. yüzyıldan itibaren akademik araştırmalar ve kariyer alanlarının gelişmesiyle birlikte arkeoloji, mimarlık tarihi, sanat ve sanat tarihi eğitiminde de yeni alanlar açılmış, bu alanlarda yapılan araştırmalar dünyanın her köşesine uzanmaya başlamıştı. Bunun sonucu olarak da insanlığın tüm dünyada kurduğu medeniyetler ve bunların geriye bıraktıkları mimari eserlerde mercek altına alınmıştı. Bu çerçevede İslâm’ın (Mekke, Medine, Kudüs ve Şam gibi) en önemli şehirlerindeki İslâm mimarisinin erken devrine ait önemli yapılar da Avrupalı araştırmacılar tarafından yakından incelenmeye başlanmıştı. O dönemde Avrupa dillerinde İslam’ın erken devrine ait yapılar hakkında yeterli sayıda yayın, Arapça’dan yapılmış tercüme bulunmamakta idi. Dolayısıyla her araştırmacı mevcut çevirilerdeki farklı rivayetlerden kendince uygun bulduğu nakli tek doğru görüş olarak kitabına almış, hakkında bilgi olmayan konularla ilgili olarak da kendilerince yeni tahminlerde bulunmuşlardır. Bu da çok sayıda Avrupalı amatör veya akademisyen araştırmacıların İslam Mimarisi hakkında da tarihî, siyasî, mimari, sosyal ve kültürel konularla ilgili yayınlarında tutarsız bilgiler ve görsellere yer vermişlerdir. Türkiye’de bu alanda akademik çalışmalar çok geç başladığı için bu önemli yapılar hakkındaki bilgiler yine Avrupa’da yapılmış yayınlardan alınarak aktarılmış, çoğu temelsiz, tutarsız görüşler doğru bilgilermiş gibi ilgili ders kitaplarında işlenmiş ve işlenmeye devam edilmektedir. Son yıllarda oryantalistlerin erken İslam mimarisi hakkındaki yayınlarında ortaya koydukları iddialara dikkat çeken az sayıda da olsa akademik çalışmalar yapılsa da bu çalışmaların eğitim-öğretimde kullanılan yardımcı kaynaklara henüz yansımamıştır. Bu araştırma makalesinde nitel araştırma yöntemi ile alandaki yayınlar belirlenmiş ve Kâbe ile Mescid-i Nebî yapısı hakkında yabancı kaynaklarda mevcut olan bilgilerdeki tutarsız ve yanlış olduğuna inanılan görüş ve iddialar tespit edilmiştir. Ayrıca bu yapılar hakkında Oryantalist araştırmacıların ortaya attığı tutarsız bazı görüşlere cevaplar verilerek literatürde mevcut olan boşluğun doldurulmasına katkı sağlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Erken Devir İslam Mimarisi, Oryantalist İddialar, Oryantalistlere Cevaplar, Kâbe, Mescid-i Nebî.
Keywords : Erken Devir İlsâm Mimarisi, Oryantalist İddialar, Oryantalistlere Cevaplar, Kâbe, Mescid-i Nebî

ORIGINAL ARTICLE URL