İslam Coğrafyasında Bir Hükümdar Kadın: Yemen Melikesi Ervâ bint Ahmed es-Suleyhi

Authors : Maşide Kamit
Pages : 107-132
Doi:10.31591/istem.1746112
View : 142 | Download : 183
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :İslâm tarihi boyunca kadının siyasî alandaki varlığı ya da rolleri mutlak olarak tek tip bir yapı arz etmemiş; içinde bulunulan zaman dilimi, coğrafya, kültür, toplumsal kurallar ve herhangi bir mezhebe olan bağlılık gibi çeşitli unsurlara göre farklılık göstermiştir. Bu nedenle kadının siyasî hayattaki varlığı ya da siyasî hayata herhangi bir şekilde dahil oluşu her dönemde ve her bir toplumda birbirinden farklı bir gelişim ve değişim süreci çerçevesinde şekillenmiştir. Teorik tartışmaların ötesinde kadının siyasî alandaki konumuna dair uygulamalarda ortaya çıkan bu farklılıklar aynı zamanda bir toplumun kendine mahsus özelliklerinin ve içinde bulunduğu şartların tarihî iz düşümleridir. İlk dönemlerden itibaren siyasî alana dair kadınların bazı tasarruflarından bahsetmek mümkün olmakla birlikte sonraki süreçte genellikle siyasî alanda daha pasif bir konumda oldukları görülmektedir. XI. asrın sonlarına gelindiğinde İslâm siyaset geleneğinde bu söz konusu konumun aksine yönetim yetkisini elinde tutup adına hutbe okunan ve bulunduğu coğrafyada siyasî olaylara yön veren bir kadın figür dikkat çekmektedir. Nitekim Yemen’de 439-532/1047-1138 yılları arasında hüküm süren Suleyhî hanedanına mensup olan Melike Ervâ bint Ahmed es-Suleyhî (ö.532/1138), yarım asrı aşkın iktidar süreci ve sergilediği yönetimiyle İslâm siyaset geleneğinde eşine az rastlanır bir konum elde eden önemli kadın şahsiyetlerden biri olmuştur. Bu makalede, Müslüman toplumda kadının siyasî alandaki varlığı ve rolünün değişimi konusunda önemli ve nadir bir örnek teşkil eden Melike Ervâ bint Ahmed’in uzun soluklu yönetimi merkeze alınarak iktidara gelişinin arka planında yer alan temel dinamiklerin neler olduğu değerlendirilmiştir. Ayrıca bölge halkının güven ve sevgisini kazanıp “Seyyidetü’l-Hürre” lakabıyla anılan Melike Ervâ bint Ahmed’in yönetim anlayışı ve dinî misyonu toplumsal etkileriyle birlikte analiz edilerek siyasî ve dinî liderliği ele alınmıştır.
Keywords : İslam Tarihi, Ervâ bint Ahmed, Suleyhiler, Yemen, Fâtımîler

ORIGINAL ARTICLE URL