Klasik Devir Osmanlı Mimarisinin Arkasındaki Ekonomik Güç: Mimar Sinan Yapıları Üzerinden Bir Değerlendirme

Authors : Musa Binol, Gulzoda Makhmudjonova Akay

Pages : 501-534

Doi:10.31591/istem.1748694

View : 166 | Download : 234

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Öz Bu makalede, Klâsik Devir Osmanlı Mimarisi zamanının arka planındaki devletin ekonomik gücü, bu ekonomik gücün imar faaliyetlerini nasıl desteklediği anlaşılmaya çalışılmıştır. Osmanlı sarayı ve saray dışında bulunan bânilerin şehrin gelişimindeki öneminden ana hatlarıyla bahsedilmiştir. Çalışmada, Kanuni Sultan Süleyman (ö. 974/1566) zamanında zirveye çıkarak, Osmanlı Mimarisinin özgün örneklerini veren, Klâsik Devir Osmanlı Mimarisi çağının ekonomik gücünü, Mimarlık Tarihi ve Tarihi kaynaklardan edinilen veriler ışığında, bazı yapılar göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Osmanlı Sultanları, eşleri ve saraya yakın yönetici sınıfının ekonomik güçlerini gösteren, çoğunluğunun vakıf mülkü olduğu bilinen yapılar, Osmanlı başkentini donatmışlardır. Araştırmanın ilk bölümünde Osmanlı Ekonomisinin ana hatlarından bahsedilmiştir. İkinci bölümde ise Sinan (ö. 996/1588) eseri olan, Süleymaniye Camii (M. 1551-1557), Selimiye Camii (26 Haziran 1568-1574), Kırkçeşme İsale Hattı (Ekim 1555- 1565), Rüstem Paşa Cami (M. 1561-1563), Haseki Külliyesi (1539-?), Kasımpaşa Piyale Paşa Camii (M.1573/74-?) olmak üzere altı yapı ele alınmıştır. Osmanlı Devleti’nin, 16. Yy, Sinan çağında söz konusu mimarlık faaliyetlerini ekonomik olarak nasıl desteklediği ve ekonomik anlamda hangi noktada olduğu örnekler üzerinden anlaşılmaya çalışılmıştır. Güçlü merkezi yönetim ve vakıf sisteminin Klâsik Devir Osmanlı Mimarisi’ni doğrudan pozitif anlamda etkilediği görülmüştür. Disiplinlerarası yaklaşımla, basitçe Mimarlık Tarihi ve Ekonomi Tarihi ilişkisi kurularak, Klâsik Devir Osmanlı Mimarisi anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamdaki çalışmaların artması Osmanlı Tarihi ve disiplinlerarası çalışmalar açısından önemlidir. Ayrıca Osmanlı İmparatorluk başkentini şekillendiren, Kanuni, Sinan ve Ekonomi üçgenindeki kentsel dokunun inşasına da vurgu yapılmıştır. Bir yandan Cami Külliye ekseninde gelişen kentler öte yandan Kırkçeşme İsale Hattı gibi dini hüviyeti bulunmayan, doğrudan kamusal alanın yararına sunulan yapılar, Osmanlı İmparatorluğu’nun dünya sahnesindeki yerini temsil etmekteydi.
Keywords : Klasik Osmanlı Mimarisi, Ekonomik güç, Mimari himaye, Bani, Mimar Sinan.

ORIGINAL ARTICLE URL