Ankara Müzelerinde XIV-XV. Yüzyıla Tarihlenen Taş Sanduka Örnekleri

Authors : Saliha Tanık

Pages : 399-430

Doi:10.31591/istem.1749009

View : 160 | Download : 250

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Günümüzde Ankara Roma Hamamı Açık Hava Müzesi ve Ankara Etnografya Müzesi’nde sergilenen farklı formlardaki taş sandukaların Ankara, Konya, Tokat gibi Orta Anadolu şehirlerinden Ankara’daki müzelere nakledildiği bilgisi mevcuttur. Araştırmamız kapsamında, sandukaları barındıran Ankara’daki iki müzeye gidilmiş, sandukalar yerinde tespit edilmiş, fotoğrafları çekilmiş ve gerekli okumalar sağlanarak var olan okumalar gözden geçirilmiştir. Ayıca her biri, AutoCad programında ölçülerine göre yandan ve cepheden çizilmiştir. Sanduka yüzeylerindeki kitâbelerden yola çıkılarak bahse konu olan eserler 14. ve 15. yüzyıla tarihlendirilmiştir. Sandukalarda yazı dili olarak Arapça’nın yaygın olarak kullanılmasına karşın, Farsça ve Osmanlı Türkçesi de görülmektedir. Bir örnekte üç farklı dilin bir arada kullanılması dikkat çekmektedir. Yazı karakteri olarak tamamında celi sülüs hat tercih edilmiştir. Erken dönem özelliği olarak sandukalardaki form, süsleme, yazı stili ve yazı dili Selçuklu etkisini yansıtmaktadır. Form olarak prizmatik üçgen, yarım daire ve gemi teknesi şekilleri sandukalarda tercih edilmiştir. Tezyinat olarak bitkisel, geometrik ve nesneli süslemeler sandukaların yan cephe ve kısa kenarlarında uygulanmıştır. Bu çalışmada amacımız, Osmanlı’nın erken dönemine ait sandukaların sanatsal değerlerini ortaya çıkararak Orta Anadolu sandukalarının geleneksel özellikleri hakkında bütüncül bir yaklaşıma sahip olmayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada Osmanlı’nın erken dönemine ait söz konusu sandukalar, Sanat Tarihi disiplini altında form, bezeme ve yazı dili bakımından işlenecek olup Anadolu’nun çeşitli bölgelerinde Osmanlı öncesi ve aynı dönemde hüküm süren devlet ya da beyliklere ait sandukalarla kıyaslama yapılacak ve ortaya çıkan benzer ve farklı uygulamalarla analizler ortaya konulacaktır. Bahse konu olan sandukalar, Osmanlı’nın erken dönemindeki sanat ortamını açıklığa kavuşturması bakımından önemli olduğu gibi toplumun yazı dili ve edebiyatı, inanç kültürü, inanç sembolizmi ve sosyolojik açısından da önemli veriler sunmaktadır.
Keywords : Ankara Roma Hamamı Açık Hava Müzesi, Ankara Etnografya Müzesi, Osmanlı, 14.-15. Yüzyıl, Taş Sanduka.

ORIGINAL ARTICLE URL