Esmâü’l-ef‘âlin Kur’an-ı Kerim’de Kullanımı, İçerdiği Manalar ve Fonetik İ‘câzı

Authors : Servet Demirbaş

Pages : 185-203

View : 108 | Download : 154

Publication Date : 2025-12-05

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’an-ı Kerim, nüzul dönemi Araplarının kullandığı fesih Arapça ile inmiş olsa da üslup ve cümle yapısıyla beşer dilinden ayrı bir mahiyettedir. Kelimelerin seçimi, cümlelerin tertibi, tanzimi, lafız-mana dengesi ve fonetik ahengiyle muhataplarının akıllarına, ruhlarına ve duygularına tesir etmesi; onun dil, üslup ve ses ahengi yönüyle olan i‘câzını ifade etmektedir. Kur’an-ı Kerim’de lafız ve mana dengesinin duygulara yöneldiği kelime ve cümle türlerinden biri de esmâü’l-ef‘âldir. En genel manada “fiil manası taşıyan isimler” olarak tanımlanan esmâü’l-ef‘âl; mastar, zarf, câr-mecrûr ve esvât gibi farklı köklerden türetilmiş olup i‘câz ve mübalağa yönleriyle öne çıkmaktadır. Kendilerindeki ses yapısı muhatabı etkilemeyi hedeflerken konuşanın içinde bulunduğu ruh hâlini de yansıtmaktadır. Esmâü’l-ef‘âl, Kur’an-ı Kerim’de i‘câz, mübalağa ve tekit başta olmak üzere çok farklı anlam alanları oluşturmak için kullanılmıştır. Bu çalışmada esmâü’l-ef‘âlin tanımına, dilbilimsel yönüne ve Arap dilindeki kullanımına kısaca değinildikten sonra Kur’an-ı Kerim’de esmâü’l-ef‘âl olduğunda ittifak edilen lafızların içerdiği manalar ayetlerin bağlamına bağlı kalınarak gramer, anlama delalet, i‘câz ve fonetik yönleriyle incelenmiştir. Bazı rivayet ve dirayet tefsirleri metin analizine tabi tutularak müfessirlerin esmâü’l-ef‘âl hakkındaki yorumları aktarılmıştır. Bu lafızların içerdiği manaların mübalağa ve ihtisar ile birlikte konuşmacının içinde bulunduğu psikolojik durumu ve duygularını ortaya koymakla birlikte muhatapları etkilemeye yönelik olduğu görülmüştür.
Keywords : Tefsir, Mana, Esmâü’l-ef‘âl, Mübalağa, Fonetik İ‘câz

ORIGINAL ARTICLE URL