Anadolu’da Kırsal Yerleşim ve Konut Mimarisinde Yabanlı Türkmen Aşireti Köyleri

Authors : Mehmet Kaan Öztürk, Emine Saka Akın

Pages : 586-611

Doi:10.35674/kent.1513773

View : 57 | Download : 49

Publication Date : 2025-01-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Kırsal yerleşimlerin fiziksel ve mekânsal şekillenmeleri bulundukları coğrafyanın doğal yapısı ve sosyo-kültürel çevre dinamiklerine bağlı olarak gelişir. Bu dinamiklerle özgün yerleşim ve mimari formlarını ortaya koyan kırsal yerleşimler, teknolojinin gelişmesi ile değişmeye başlamıştır. Kırsal yerleşimlerde teknolojinin gelişmesi üretim şekillerinin, ihtiyaç, beklenti ve taleplerin değişmesine neden olarak kırsaldaki insanları göç etmeye zorlamıştır. Göçlerle birlikte boşalan kırsal yerleşimlerin özgün, kimlikli mimarileri de bozulmaya başlamıştır. Bu çalışmanın amacı da göçler nedeni ile nüfusu iyice azalan Orta Anadolu’da Yabanlı Türkmen Aşireti’nin günümüze gelebilen 12 köyünün yerleşim morfolojisi ve bu köylerde yer alan 25 konut üzerinden kırsal konut tipolojisinin ortaya konulmasıdır. Bu amaca yönelik yapılan literatür çalışmasında kırsal konut ve Yabanlı Türkmen Aşireti köyleri hakkında bilgiler derlenmiş, nüfus bilgileri ve yerleşimlere ait hava fotoğrafları elde edilmiştir. Alan çalışması ile de köylerde gözlem, inceleme, görüşmeler ve rölöve çalışmaları yapılmıştır. Elde edilen tüm verilerin analizleri sonucunda Yabanlı Türkmen Aşireti’ne ait köylerin yerleşim morfolojisi, bu morfolojiye etki eden dinamikler ve geleneksel konut tipolojileri plan, cephe, malzeme ve yapım tekniği düzeyinde ortaya konulmuştur. Yapılan analizlerle Yabanlı Türkmen Aşireti’ne ait köylerin yerleşim morfolojisinin doğal çevre dinamiklerine ve zaman içerisinde nüfusunun ve üretim şekillerinin farklılaşmasına bağlı olduğu; kırsal konut mimarisinde ise yakın çevreden elde edilmiş malzeme ile inşa edilmiş, tarım ve hayvancılığa dayalı sofalı mekân kurgusuna sahip plan tipolojisi görülmüştür. Ancak son yıllarda yaşanan göçler köylerin boşalmasına ve kırsal konut yapılarının âtıl ve bakımsız kalmasına; gelişen teknolojiye ve konfor ihtiyaçlarına bağlı olarak köylerde kalan insanların plansız bir şekilde özgün olmayan betonarme konut yapıları inşa etmelerine neden olarak hem kırsal yerleşim morfolojilerini hem de özgün ve kimlikli mimarilerinin yok olmasına neden olmaktadır. Bu nedenle özgün ve kimlikli kırsal yerleşimlerin korunması ve geleceğe aktarılması için ivedilikle envanterlerinin çıkarılarak çok disiplinli çalışmaların yapılması gereklidir.
Keywords : Morfoloji, Tipoloji, Kırsal, Koruma, Yabanlı Türkmen Aşireti

ORIGINAL ARTICLE URL