ÇEVRİMİÇİ ORTAMDA TÜKETİCİNİN KORUNMASI: KARANLIK TİCARİ TASARIMLAR BAKIMINDAN TÜRK HUKUKUNUN DEĞERLENDİRİLMESİ

Authors : Nilay Buse Oruç
Pages : 667-704
Doi:10.59909/khm.05.02.008
View : 340 | Download : 745
Publication Date : 2025-10-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Günlük yaşamımızın önemli bir parçası haline gelen internet kullanımı hem tüketiciler hem ticari faaliyet gerçekleştiren kişiler açısından yeni bir pazar alanı oluşturmuştur. Çevrimiçi ortamda ürün ve hizmete hızlı ve kolay erişim imkânı, tüketicilerin elektronik ticarete yönelmesini teşvik etmektedir. Öte yandan, kâr elde etme amacı güden tacirler, daha geniş bir müşteri kitlesine ulaşarak ciro artışı sağlamak adına çevrimiçi mecralarda daha yoğun faaliyet göstermeye başlamıştır. Bu gelişme, tüketici ile tacir arasındaki ilişkinin dinamiklerinde köklü değişim ve dönüşümlere neden olmuş; bu değişim sonucunda, tüketiciyle etkileşimin başladığı ilk anın önemi artmıştır. Buna göre etkileşim, sözleşme öncesi ürün ve hizmetin tüketiciye etkili şekilde sunulmasıyla başlamaktadır. Bu sunum arayüz tasarımları aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Arayüz tasarımları vasıtasıyla kullanıcıyla etkileşime geçen kişiler tasarımlarında kullandıkları unsurlarla tüketicide güven oluşturmaktadır. Ancak bazı arayüz tasarımlarının aldatıcı ve manipülatif yönü tüketici özerkliğini, tüketicinin karar verme sürecini ve seçim yapma yetisini etkilemektedir. Bu arayüz tasarımları, doktrinde ve uygulamada karanlık ticari tasarım (dark commercial patterns) olarak adlandırılmaktadır. Tüketicinin bilinçli karar alabilmesi önünde engel oluşturan ve haksız ticari uygulamalara yol açan karanlık ticari tasarımların, kavramsal incelemesi ve uygulamadaki örnekleri açıklandıktan sonra Türk hukuk sistemindeki yeri ve karşılaştırmalı hukukta nasıl düzenlendiği değerlendirilecektir. Bu değerlendirmelerden sonra Türk hukukunda ortaya çıkabilecek ihtilaflar tartışılacak ve ihtilafları gidermek adına mevzuat çalışmaları açısından önerilerimiz sunulacaktır.
Keywords : Karanlık Ticari Tasarım, Tüketici Özerkliği, Çevrimiçi Arayüz Tasarımı, Tüketicinin Korunması

ORIGINAL ARTICLE URL