İSTANBUL’DA 19. YÜZYILDA ÖZBEKÇEYE TERCÜME EDİLEN BİR MESNEVÎ: HATÂYÎ’NİN RA’NÂ VÜ ZÎBÂ’SI

Authors : Muhammad Yaqob Qarash

Pages : 77-90

Doi:10.70911/kulturk.1667133

View : 51 | Download : 50

Publication Date : 2025-06-11

Article Type : Research Paper

Abstract :Çağatay Türkçesinin devamı olan Özbek edebiyatının her devrinde farklı konularda türlü eserler verilmiş olup özellikle Fars edebiyatında kaleme alınmış olan mesnevilerin tercümeleri bu edebiyatta önemli bir gelenek oluşturmuştur. Özbek edebiyatının bazı eserleri de Osmanlı döneminde yaşayan Özbek şairler tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada, 19. yüzyılda Osmanlıda Özbek Türkçesiyle kaleme alınmış tercüme bir eser olan Ra’nâ vü Zîbâ mesnevisi ele alınmıştır. Bu mesnevi aslında Türkmen kökenli münşi Berhurdâr bin Mahmûd Türkmen Ferâhî tarafından 17. yüzyılda meclislerde anlatılmak üzere kaleme alınan hikâyelerden birisine dayanmaktadır. Ferâhî, aşk hikâyelerini bir mecmuada toplamış ve zamanla kıssaları da buna ekleyerek Mahfil-Ârâ adını vermiş, sonradan yeni hikâyeler ekleyip eserini Mahbûbü’l- ḳulûb adıyla tamamlamıştır. Çalışmamızda ele alacağımız mesnevi, Ferâhî’nin Mahfil-Ârâ isimli mecmuasındaki Farsça hikâyelerden biri olan Ra’nâ vü Zîbâ’nın Özbekçeye yapılan tercümesidir. Şimdiye kadar herhangi bir bilimsel çalışmaya konu edilmemiş olan bu mesnevinin mütercimi hakkında eserin sebeb-i telif ve padişah-ı asr duası bölümlerindeki bilgilerden başka hiçbir bilgi bulunmamaktadır. Kendisinin mahlasını Hatâyî olarak sunan mütercim, Osmanlı topraklarına geldiğini ve Sultan II. Abdülhamid Han (1876-1918) döneminde yazdığını ifade etmektedir. Bu çalışmada söz konusu eserin tespit edilen 2 nüshası mukayese edilmiş ve muhtevası üzerinde tetkikler yapılmıştır.
Keywords : Mahfil-Ârâ, Ra’nâ vü Zîbâ, Mesnevi, Mütercim, Özbek Edebiyatı

ORIGINAL ARTICLE URL