Hayy bin Yakzân’ın İslam Dünyasındaki Bir Alımlanışı: İbnü’n-Nefîs’in er-Risâletü’l-Kâmiliyye fi’s-sîreti’n-Nebeviyye İsimli Eseri

Authors : Abdullah Özkan

Pages : 179-202

View : 61 | Download : 27

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :İbn Tufeyl’in Hayy bin Yakzân isimli eseri hem kurgusu hem de konusu itibarıyla İslam düşünce tarihindeki en orijinal eserlerden biridir. Bu eser bir adada yalnız başına var olan ve doğumundan itibaren belli bir yaşa gelene kadar hiçbir insanla iletişimi olmadan yaşayan Hayy’ın hakikate ulaşma serüveninin hikayesidir. Toplumla hiçbir alakası olmadığı için bir haber vasıtasıyla bilgi edinmesi mümkün olmayan Hayy, tüm bunlara rağmen hakikati en doğru biçimiyle elde eder ve hem teorik hem de pratik olarak mükemmel bir varlık haline gelir. Bu kurguyla İbn Tufeyl, insanın vahiyden bağımsız olarak mükemmeliyete ulaşabileceğini ileri sürmekte, Hayy’ın toplumla ilişkisinden sonraki serüveninden anlaşıldığı üzere bu kişinin, zihinleri vahiy tarafından şekillenen kimselerden daha üstün bir bilgi boyutunu temsil ettiğini ima etmektedir. İbnü’n-Nefîs ise Fâdıl bin Nâtık ismiyle meşhur risalesinde İbn Tufeyl’in bu iddialarına cevap vermektedir. Kahramanı Kamil’i tıpkı Hayy gibi bir adada var eden ve zihinsel tekamülünü bu adada tamamlattıran İbnü’n-Nefîs, daha sonra onu toplumsal hayatı zorunlu görerek toplumla buluşturmakta ve onun temsil ettiği bilgiyle toplumu şekillendiren bilginin yani vahyin birbirinden farklı olmadığını iddia etmekte, hatta toplumsal bir varlık olan insan için en doğru ve yararlı bilginin vahiy vasıtasıyla elde edileceğini ima etmektedir. Bu çalışmada öncelikle benzerliğin ortaya konması bakımından bu iki eserin kahramanlarının ortaya çıkış hikayeleri ele alınmış, sonrasında ise vahiyle ilişkilerinde takındıkları farklı tavırlardan hareketle aralarındaki farklılıklar gösterilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmanın amacı bu iki eserin Avner Ben-Zaken’in Hay bin Yakzan’ı Okumak isimli eserinde yaptığına benzer şekilde, İbn Nefîs’in eserini İbn Tufeyl’in eserinin İslam dünyasındaki bir alımlanışı şeklinde ele almak ve böylelikle Avrupa ve İslam dünyasındaki alımlanışlar arasındaki farka işaret etmektir.
Keywords : İslam Felsefesi, İbn Tufeyl, İbnü’n-Nefîs, Hayy, Kamil, Akıl, Nakil.

ORIGINAL ARTICLE URL