İnanç, Siyaset ve Toplumsal Cinsiyet Ekseninde Osmanlı’da Gayrimüslim Kadınların İhtidası

Authors : Fasih Dinç

Pages : 51-82

Doi:10.19059/mukaddime.1594090

View : 175 | Download : 134

Publication Date : 2025-05-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Çok yönlü parametrelerin devrede olduğu modern dünyanın politik karakteri, Osmanlı ve Batı dünyasının ilişkilerini şekillendirmenin yanı sıra Osmanlı toplumunun gündelik yaşam tecrübelerinin mahiyetini de değiştirdi. Osmanlı doğusu, birçok etnik ve dinî kimliği içinde barındıran heterojen sosyo-politik zeminiyle milliyetçilik ve Batı emperyalizmi bağlamında çağın âdeta laboratuvarlarından biriydi. Daha önce vaka-ı âdîyeden görülen olaylar, Osmanlı ve Batı gündeminin etkisiyle politik bir veçhe kazanıp uluslararası bir krize dönüşebiliyordu. Gayrimüslim kadınların ihtida etmeleri veya etmek zorunda kalmaları, bu türden olaylardan biriydi. Bölgedeki devlet idaresi, milliyetçi cereyanlar ve Batılıların nüfuzu gibi etkenlerle Gayrimüslim tebaa ile devlet ve başta Kürtler olmak üzere Müslümanlar arasında gerginliği artan siyasi atmosfer, bu durumu besliyordu. Dolayısıyla, 19. ve 20. yüzyılda Osmanlı’nın doğusundaki ihtidalara politik eksende bir bakış egemendi. Ancak bu yaklaşım, ihtida olaylarını açıklamada yetersiz kalıyor. Öyle ki, bu makalede siyasal eksenin yanı sıra kaçırılma, savaş ve isyan gibi kaotik ortamlarda hayatta kalma çabası, mevcut koşullardan memnuniyetsizlik, Müslümanlığın fırsatları ve hatta duygusal ilişki gibi faktörler göz önüne alınarak Gayrimüslim kadınların ihtidalarına odaklanılacaktır. Ayrıca, tüm iddialar karşısında Osmanlı Devleti’nin ihtida vakalarına pratikte nasıl yaklaştığı ortaya konulacaktır. Zorunluluklar ve tercihler ekseninde ana aktörü kadınlar olan ihtidaların toplumsal cinsiyet bağlamı ise bu makalenin ana temalarından biri olacaktır. Ayrıca makalede, güncel literatürün yanı sıra Osmanlı arşivi, yabancı gazeteler ve sözlü kaynaklardan istifade edildi.
Keywords : İhtida, Osmanlı, Kadın, Gayrimüslim, Müslüman, Batılı Güçler

ORIGINAL ARTICLE URL